Những viên đạn pháo đang rơi xuống theo một quỹ đạo rất cao, và do đó gần như không thể tạo ra những cú nảy hiệu quả, chính là thứ mà Joseph đã chuẩn bị cho Napoleon, một vũ khí quan trọng sẽ một lần nữa thay đổi vị thế của pháo binh – đạn pháo nổ mảnh (shrapnel shell). Ban đầu, Joseph có tham vọng lớn, cố gắng vượt qua thứ này, trực tiếp tạo ra đạn nổ mạnh (high-explosive shell). Nhưng ông ta ngay lập tức gặp phải một vài vấn đề khó khăn:
Vấn đề đầu tiên là vấn đề ổn định của viên đạn. Đạn nổ mạnh phải đảm bảo ngòi nổ chạm đất, điều này tốt nhất cần có pháo rãnh xoắn. Nhưng pháo rãnh xoắn lại cần một lượng lớn thép, thép lại cần...
Tuy nhiên, nếu không được, dùng ổn định bằng cánh đuôi cũng không phải là không thể. Nhưng sau đó lại liên quan đến hai vấn đề: một là vấn đề độ tin cậy của ngòi nổ kích hoạt, trong thời gian ngắn, vấn đề này dường như cũng không dễ giải quyết; còn một vấn đề nữa lại là vấn đề cũ, đó là sản lượng thuốc súng và thuốc nổ không đủ. Vì vậy, đạn pháo nổ mảnh cần ít thuốc nổ hơn đã trở thành phương án thay thế. Nhưng ngay cả phương án thay thế này, cũng một lần nữa thay đổi vị thế của pháo binh trong chiến tranh.
Sau khi súng trường Minié xuất hiện, pháo binh rơi vào một tình thế rất khó xử – tấn công bằng đạn đặc thì không bắn trúng được những tản binh phân tán; nếu tấn công bằng đạn chùm, tầm bắn hiệu quả của đạn chùm do pháo bắn ra còn không bằng súng trường Minié. Thế là pháo binh từ một vũ khí tấn công lợi hại có thể đặt ở tuyến đầu trận chiến, biến thành một vũ khí hỗ trợ.
Nhưng sự xuất hiện của đạn pháo nổ mảnh đã đưa lợi thế về tầm bắn trở lại tay pháo binh.
Đạn pháo nổ mảnh thực chất là một thùng thiếc chứa đầy đạn chùm. Nó được pháo bắn đi, sau đó nổ tung ở độ cao thích hợp, thế là đạn chùm bên trong đổ xuống. Đây là một loại đạn chùm có cánh, với sự hỗ trợ của pháo được chế tạo đặc biệt có thể bắn ở góc 45 độ, nó thậm chí còn có thể bắn xa hơn cả đạn đặc. Cộng với đường đạn cong, nó thậm chí có thể được sử dụng để vượt qua chướng ngại vật, tấn công mục tiêu phía sau chướng ngại vật.
Ngoài ra, đạn pháo nổ mảnh còn có thể đóng một vai trò đặc biệt về mặt chiến thuật, đó là cô lập. Khi binh lính của hai bên ở tuyến đầu đã bắt đầu cận chiến, thông thường, pháo binh sẽ không phát huy tác dụng. Suy cho cùng, đây không phải là trò chơi, hỏa lực của ta bắn ra cũng không phải là những quả cầu lửa có khả năng nhận diện địch ta do các pháp sư trong trò chơi ném xuống.
Nhưng vào thời điểm này, quân đội được trang bị đạn pháo nổ mảnh, với sự hỗ trợ của đài quan sát khinh khí cầu, có thể dùng đạn pháo nổ mảnh vượt qua vị trí đang giáp lá cà ác liệt, trực tiếp tấn công kẻ địch ở hàng sau, cản trở quân địch tiếp viện. Và nếu trong cuộc tranh giành ở vị trí then chốt, quân ta có thể liên tục tiếp viện, còn quân địch lại bị áp chế không thể lên được, thì thắng bại của trận chiến đương nhiên sẽ không còn gì phải nghi ngờ.
Đạn pháo nổ mảnh của quân Pháp đang trút xuống đầu quân Nga tiếp viện. So với mìn Claymore trước đó, những thứ từ trên trời rơi xuống này thực chất giống mưa đá hơn, và những lính Nga không may bị bao phủ cũng bị đánh ngã hàng loạt như lúa mì dưới mưa đá.
Trong tình hình như vậy, Suvorov cũng không thể không ra lệnh rút lui, nhưng việc rút lui lúc này thực sự rất khó khăn. Số binh lính xông lên cuối cùng có thể rút xuống được chưa đến một phần năm.
Trong trận chiến này, quân Nga mất khoảng 8.000 người. Mặc dù con số này so với tổng quân số gần 60.000 người của quân Nga dường như không quá lớn, nhưng những người này đều là binh lính chiến đấu. Thực tế, binh lính chiến đấu trong một quân đội, nói chung chỉ chiếm khoảng một nửa quân số. Đối với quân Nga 60.000 người, tổn thất 8.000 người, đã không phải là một con số nhỏ.
Hơn nữa, 8.000 người này còn là phần tinh nhuệ nhất của quân Nga. Theo một nghĩa nào đó, trận chiến này có thể nói là đã hoàn toàn đánh tan khả năng tấn công của quân Nga. Giờ đây, quân Nga đã không còn sức lực để phát động tấn công vào trận địa của người Pháp nữa.
Đáng sợ hơn, trận chiến này đã đánh gục niềm tin của quân Nga. Trước công nghệ "Pháp đứng đầu lục địa châu Âu" thậm chí có thể là "số một thế giới", toàn bộ quân Nga đều tràn đầy cảm giác thất bại. Ngay cả lão nguyên soái, trong riêng tư còn than vãn: "Tại sao khoa học kỹ thuật của nước ta lại cách xa Pháp đến vậy? Điều này khiến chúng ta đánh trận thế nào đây!" Sau này, lão nguyên soái còn viết thư cho cháu trai của bạn bè, khuyến khích cháu học tốt toán lý hóa, sau này làm nhà khoa học, còn nói như thế này:
"Alyosha, ta biết con mong muốn trở thành một vị tướng hơn. Nhưng ông nội con và ta đều nghĩ rằng, con thực ra có năng khiếu hơn về khoa học. Hơn nữa, học tốt khoa học, để nước Nga có thêm một nhà khoa học, giúp đỡ nước Nga lớn hơn rất nhiều so với việc trở thành một vị tướng. Con phải biết rằng, khoa học kỹ thuật mới là lực lượng chiến đấu số một..."
Quân Nga đã mất niềm tin, quân Áo tự nhiên càng không cần phải nói. Họ vốn đã mắc chứng sợ Napoleon nghiêm trọng, lần này mặc dù người Nga bị đánh – vì tinh thần chiến đấu sa sút khi đối mặt với Napoleon, quân Áo căn bản không thể đảm đương nhiệm vụ tấn công. Ngay cả người Nga, sau khi quan sát kỹ tình trạng của quân Áo cũng nhất trí cho rằng: "Những người này không thể dùng trong giai đoạn đột phá khó khăn nhất, nếu không họ có thể trở thành điểm yếu rõ ràng và bị kẻ thù lợi dụng."
Vì vậy, lần này người Áo không bị đánh, nhưng họ đã chứng kiến toàn bộ quá trình người Nga bị đánh. Trong trận chiến này, trình độ chiến thuật và ý chí chiến đấu mà người Nga thể hiện rõ ràng vượt trội so với người Áo. Điều này, người Áo cũng nhìn rất rõ. Kết quả thì sao? Người Nga xông lên, người Nga nằm xuống trở về. Người Áo sau khi xem màn biểu diễn người Pháp đánh đập người Nga, càng thêm sợ hãi, tinh thần chiến đấu của họ giảm sút thậm chí còn nghiêm trọng hơn cả người Nga.
Mặc dù lúc này người Nga đã không còn dũng khí tiếp tục công phá kiên cố, nhưng họ vẫn còn dũng khí tiếp tục đối đầu với quân Pháp, tiến hành tác chiến phòng thủ. Nhưng người Áo thì ngay cả dũng khí để tiến hành tác chiến phòng thủ cũng không còn. Suốt mấy ngày liền, các tướng lĩnh Áo đều tìm đến Đại công John, hy vọng ông ta có thể đề xuất, nhanh chóng rút quân.
Đại công John mặc dù không giỏi về quân sự (thực ra chủ yếu là khả năng ứng biến tại chỗ không đủ), nhưng những nguyên lý cơ bản thì vẫn biết. Ông ta rất rõ ràng, với tình trạng hiện tại của liên quân, căn bản không thể rút lui an toàn trước mặt quân địch. Nếu thực sự rút lui, chắc chắn sẽ bị người Pháp truy đuổi suốt dọc đường, khi đó rất có thể sẽ toàn quân tan rã.
Ông ta cũng biết, những tướng lĩnh của ông ta không thể không hiểu những lý lẽ này. Ngay cả những tướng lĩnh này cũng đưa ra những yêu cầu không phù hợp với nguyên tắc quân sự như vậy, điều này cho thấy tinh thần chiến đấu của người Áo đã suy sụp đến mức độ nào rồi.
"Đại công, chúng ta có thể đề xuất với người Nga rằng, chúng ta chia doanh trại thành hai nơi, quân ta chuyển đến phía đông bắc để đóng quân. Như vậy nếu người Pháp tấn công, chúng ta có thể hỗ trợ lẫn nhau từ các hướng khác nhau. Rồi nhân lúc người Nga không để ý, chúng ta nhanh chóng chạy trước..." Một số kẻ vô liêm sỉ, thậm chí còn nghĩ ra cả trò này.
Để an ủi mọi người, Đại công John đành phải nói với họ: "Hiện nay người Anh và người Phổ đã giành được thắng lợi lớn ở phía Bắc, người Pháp rất có thể sẽ điều quân của Napoleon về để bảo vệ Paris. Chúng ta chỉ cần cầm cự thêm một thời gian nữa, người Pháp ước chừng chỉ có thể rút lui thôi. Còn nếu chúng ta chạy trước, người Nga nhất định sẽ không chạy sao? Rồi tất cả đều chạy, cuối cùng chắc chắn là không ai chạy thoát được!"
Đại công John đã dự đoán tình hình khá chính xác. Ngay trong cùng ngày Napoleon đánh lui tổng tấn công của quân Nga, liên quân Anh-Phổ cũng phát động tổng tấn công vào Liège. Mặc dù quân Pháp anh dũng kháng cự, nhưng cuộc tấn công của họ vẫn đạt được tiến triển rõ rệt, chiếm được một số vị trí quan trọng. Phòng thủ của quân Pháp ở Liège cũng đã gần như sụp đổ, việc Liège thất thủ gần như là điều chắc chắn.
Một khi Liège thất thủ, từ đó đến Verdun, sẽ không còn hiểm địa nào để phòng thủ nữa. Và một khi Verdun cũng không giữ được, thì Paris sẽ trực tiếp bị lộ ra trước các cuộc tấn công của kẻ thù.
Trong tình hình như vậy, Chính phủ Đốc chính một mặt điên cuồng ra lệnh cho Napoleon, yêu cầu ông hồi sư về bảo vệ Paris; một mặt kêu gọi nhân dân Paris đứng lên, giống như năm 1792, tổ chức nghĩa quân, đi bảo vệ Tổ quốc.
Nhưng nhân dân Paris lại không đứng lên như năm 92 – thời thế đã khác xưa rồi. Theo lời dì Sophie, người hầu gái mà Joseph từng thuê, thì đó là: "Trước cách mạng, tôi không có bánh mì để ăn; sau cách mạng, vẫn không có bánh mì để ăn – vậy cách mạng chẳng phải là vô ích sao?"
Các thành viên của Chính phủ Đốc chính, các nghị sĩ trong nghị viện, và những người đáng kính khác, rất nhiều người đã phát tài. Nhưng đối với người dân thường, họ không nhận được bao nhiêu lợi ích thực sự. Đối với họ, cuộc cách mạng đã khiến họ đổ máu hy sinh thực sự là vô ích. Nếu đã vậy, thì tại sao lại phải để nhân dân một lần nữa đổ máu hy sinh vì nó chứ?
Hơn nữa, vào năm 92, Công tước Brunswick đã đưa ra một lời đe dọa thảm sát Paris rất không đúng lúc, lời đe dọa này đã kích động nhân dân Paris, trở thành lệnh tổng động viên tốt nhất của chính phủ cách mạng lúc bấy giờ. Nhưng ngày nay, người Anh và người Phổ đã khôn ngoan hơn, không còn nói những lời như vậy nữa. Không có sự hỗ trợ của họ, Chính phủ Đốc chính thực sự không thể động viên nhân dân được.
May mắn thay, cơ chế động viên nghĩa vụ quân sự mà Carnot đã nỗ lực xây dựng trong nhiều năm đã dần dần hoàn thiện hơn rất nhiều. Nhờ vào việc trưng tập, Chính phủ Đốc chính lại huy động được hơn mười vạn quân. Nhưng hậu quả của sự thoái trào của Cách mạng Pháp cũng bắt đầu thể hiện – những binh lính này, tuy về kỹ năng quân sự tốt hơn rất nhiều so với nghĩa quân năm 92. Nhưng tinh thần chiến đấu của họ, lại kém xa so với nghĩa quân năm 92.
Về điểm này, Paris thực sự đang trong tình thế ngàn cân treo sợi tóc.
Chiều hôm đó, Napoleon nhận được một lá thư mới từ Joseph gửi đến. Lá thư này báo cho ông một tin tức vừa là tin xấu đối với Pháp, nhưng lại là tin tốt đối với gia đình Bonaparte: "Liên quân Anh-Phổ đã chiếm được Liège, quân Pháp tổn thất nặng nề, Tướng Joubert đã rút về phòng thủ Verdun."
Napoleon nhận được thư, lập tức vui mừng khôn xiết, liền cử sứ giả quân sự đến liên quân Nga-Phổ, trả lại thương binh cho quân Nga, và đưa ra yêu cầu đình chiến và đàm phán hòa bình với người Nga.
------oOo------