Từ năm 1876, cây cầu đường sắt bắc qua sông Zambezi của tuyến đường sắt trung ương Đông Phi đã hoàn thành, đoàn tàu có thể trực tiếp vượt cầu tiến vào khu vực Zimbabwe. Để khai phá nội lục, Đông Phi bắt đầu dọc theo tuyến đường sắt trung ương này xây dựng phiên bản hợp tác xã nông nghiệp kiểu Đông Phi.
“Từ năm nay, chúng ta dự kiến sẽ xây dựng hơn một nghìn năm trăm hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới tại khu vực Zimbabwe dọc theo tuyến đường sắt, thúc đẩy sự phát triển nội lục.” – Bộ trưởng Nông nghiệp nói trong hội nghị công tác chính phủ.
Thực chất, hợp tác xã nông nghiệp không phải là mô hình độc hữu của phương Đông. Ở Pháp và Đức, nơi tiểu nông và nông trại gia đình phát triển, loại hình tổ chức này cũng tồn tại, bản chất gần như một loại công đoàn, do nông dân tự nguyện tổ chức.
Kiếp trước, pháp luật Pháp có quy định: “Hợp tác xã nông nghiệp và liên minh hợp tác xã là một loại hình doanh nghiệp đặc biệt khác với doanh nghiệp dân sự và thương nghiệp, có quyền nhân cách độc lập và đầy đủ quyền dân sự.” Hợp tác xã nông nghiệp là loại hình doanh nghiệp vốn khả biến.
Hợp tác xã nông nghiệp Đông Phi lại khác Pháp, bởi nó do chính quyền Đông Phi chủ đạo, mang tính nửa chính trị – kinh tế, hơn nữa ruộng đất chưa được tư hữu hóa, vẫn do vương quốc phân phối sử dụng.
Chức năng chính của hợp tác xã nông nghiệp Đông Phi là chỉ đạo khoa học trong trồng trọt, cung cấp giống tốt, thu mua lương thực, dự trữ, quản lý phân phối gia súc và nô lệ, bảo dưỡng và quản lý công cụ nông nghiệp, đồng thời tổ chức xây dựng các công trình nông nghiệp.
Các hợp tác xã này thuộc cấp cơ sở chính quyền Đông Phi, nhưng sự chỉ đạo cụ thể lại do Tổng Công ty Nông nghiệp Đông Phi đảm nhiệm. Tổng Công ty Nông nghiệp Đông Phi mới là thượng nguồn trong chuỗi ngành nông nghiệp Đông Phi.
Tổng công ty này chỉ đặt tại bản thổ Đông Phi, nhưng lại liên kết với cụm công nghiệp của tập đoàn Hechingen tại Đức – Áo, cung cấp nguyên liệu thô, nông sản cơ bản cho các doanh nghiệp thuộc hệ Hechingen, đồng thời duy trì liên hệ với nhiều nhóm thương nghiệp, nắm vai trò chủ đạo trong xuất khẩu lương thực của Đông Phi.
Nhiệm vụ chủ yếu vẫn là thu mua và bán hàng, bởi vậy Tổng Công ty Nông nghiệp Đông Phi là tổ chức siêu độc quyền kiểu syndicate. Khác biệt ở chỗ nó quá đồ sộ, mục đích nhằm tăng cường sức cạnh tranh của nông sản Đông Phi trên thị trường toàn cầu. Sự cạnh tranh này không còn là giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp, mà là sự cạnh tranh lấy quốc gia làm đơn vị. Nó trở thành vũ khí hữu hiệu của Đông Phi để đối kháng với Mỹ và Nga về lương thực. Các nhà sản xuất lương thực Mỹ tuy mạnh, nhưng so với Tổng Công ty Nông nghiệp Đông Phi thì chỉ như quân ô hợp.
Đương nhiên, tuy quy mô đồ sộ, nhưng việc xuất khẩu ra ngoài vẫn phải dựa vào các công ty thực phẩm của tập đoàn Hechingen tại châu Âu, các kênh siêu thị, cùng vô số đại lý lớn nhỏ. Do vậy, ngoài Đông Phi hầu như không mấy ai nghe đến danh xưng Tổng Công ty Nông nghiệp Đông Phi.
Như thế, Tổng công ty và Bộ Nông nghiệp có phần xung đột chức quyền. Song với tình hình hiện tại, mô hình này vẫn thích hợp với quốc tình Đông Phi.
Nhân sự Tổng công ty được tuyển chọn chuyên nghiệp hơn, trong khi Bộ Nông nghiệp vì trình độ giáo dục còn thấp, tác dụng thúc đẩy nông nghiệp Đông Phi không thể bằng Tổng công ty.
“Về việc xây dựng các ngôi làng mới, chúng tôi đề nghị mở rộng thêm diện tích trồng thuốc lá. Gần đây, chính phủ Đức đã tuyên bố độc quyền thuốc lá, điều này không tốt cho lợi nhuận, thuế khóa tăng thêm. Vì vậy, để độc chiếm thị trường Đức, chúng ta buộc phải hạ thấp chi phí sản xuất thuốc lá Đông Phi, giữ vững lợi thế tại khu vực Đức.”
Bismarck đã thúc đẩy thông qua một đạo luật mới, nhằm tăng thu ngân sách cho chính phủ Đức. Nhưng điều này lại giáng một đòn mạnh vào tập đoàn Hechingen. Vốn dĩ thuế thuốc lá đã cao, nay sau độc quyền, giấy phép mua bán còn phải trả thêm phí.
Dù bất mãn, họ cũng chỉ có thể nuốt giận, vì quyền kiểm soát thị trường nằm trong tay chính phủ Đức. Mà quyền lực chính phủ Đức khác hẳn với Áo–Hung, tại Áo–Hung tập đoàn Hechingen có thể dùng dư luận ép chính quyền trung ương nhượng bộ, còn ở nước Đức tập quyền, họ hoàn toàn bó tay.
Tuy vậy, với Đông Phi, việc này vẫn chấp nhận được, chủ yếu là có thể bán thuốc lá vào Đức. Thị trường tiêu thụ trong bản thổ tuy không nhỏ, nhưng vẫn không hấp dẫn bằng thị trường Đức. Còn nội địa, vai trò chính của tiêu thụ thuốc lá là thu hồi tiền tệ.
“Mấy năm nay, các nước đều tăng thuế quan, đặc biệt là thuế nhập khẩu thép và nông sản. Ta là nước nhập khẩu thép nên không lo, nhưng thuế nông sản tăng mạnh mới là đòn chí mạng.”
Ernst nói: “Lương thực tiêu thụ phải dựa vào bản thổ. Việc khai phá nội lục cần lượng lớn lương thực để làm nền. Trong lúc tăng dân số nội lục, năm nay cũng phải tăng cường tuyển mộ nô lệ cho nội lục, dùng họ xây dựng đường sá, thủy lợi và hàng loạt công trình. Đồng thời, ta dự định khai thác một số mỏ dọc tuyến đường sắt Zimbabwe, vừa có thể tiêu thụ thêm lương thực.”
Thặng dư lương thực không đáng sợ, thừa thì dùng vào công trình. Công trình xây dựng chẳng bao giờ hết, nội lục còn vô vàn đất đai chưa khai phá, đều cần nhân lực. Khai phá cần lương thực, như vậy phần lương thực dư thừa sẽ được tiêu thụ.
Còn chuyện dùng lương thực thừa để nâng cao mức sống dân chúng Đông Phi ư? Ha ha, mơ tưởng! Nói khó nghe, điều đó chỉ làm giảm động lực phấn đấu. Đông Phi tuy cạnh tranh khốc liệt, nhưng chưa bằng các nước khác. Nếu lại cho thêm phúc lợi, thì dân chúng thật sự sẽ nằm ỳ.
Ví dụ điển hình nhất là Argentina kiếp trước. Dân thì chỉ muốn an tâm hưởng phúc lợi, chính trị gia cũng lấy đó làm chiêu tranh cử, chẳng mấy ai lo làm việc hay xây dựng. Argentina vốn đã không phát triển, phúc lợi ấy lại phải vay nợ để duy trì, không có nền công nghiệp chống lưng. Kết quả là nợ nần bùng nổ, quốc gia lụn bại, u ám.
Dĩ nhiên, đây chỉ là một lối nói cường điệu và phiến diện. Argentina có quá nhiều vấn đề, nói chung chính phủ Argentina đã tạo ra một bầu không khí xã hội bất lợi cho phấn đấu, chính trị gia và dân chúng cùng nhau chơi một trò chơi mơ hồ, duy trì con thuyền rách nát ấy trôi nổi.
Nhưng Argentina cũng có điều kiện “buông xuôi”: nông nghiệp còn ưu việt hơn Mỹ, dân số lại ít. Nếu thật sự không gánh nổi chi phí dân sinh, thì quân chính phủ lên thay, vòng lặp lại tiếp diễn. Đó chính là điển hình của nhiều nước lạc hậu, đặc biệt nổi bật ở Nam Mỹ và châu Phi.
Đông Phi là một quốc gia mới, thực tế phát triển không tồi. Hoàng thất Hechingen không cần đồng lõa với những “trùng bọ” ngu xuẩn ấy. Trong bối cảnh hệ thống quốc tế hỗn loạn hiện nay, Đông Phi hoàn toàn có cơ hội trở thành người chơi trên bàn cờ quốc tế.
Đừng tưởng thời đại này cường quốc nhiều thì cơ hội ít. Chính vì nhiều cường quốc, chia phần không đều, nên cơ hội cho nước khác lại lớn. Nhật Bản chính là ví dụ, đã nắm bắt thời cơ để chen chân, chẳng phải cũng là một dạng đa cực hóa sao?
Điều kiện của Đông Phi tuy chưa phải hàng đầu, nhưng hơn xa Ý, Nhật, và tiềm lực cũng vượt hẳn các cường quốc ngoài Mỹ và Nga.
“Chúng ta phải tận dụng triệt để quặng sắt và than nội lục, tiếp tục nâng cao sản lượng thép Đông Phi. Đến năm 1880, sản lượng phải vượt mức một triệu tấn.”
(Hết chương)
Chú thích: [1] Syndicate (hay liên minh, tập đoàn) là một nhóm cá nhân hoặc tổ chức tự tổ chức để thực hiện một mục tiêu chung, thường là trong các lĩnh vực tài chính, truyền thông hoặc tội phạm. Mục đích chính là tập hợp nguồn lực, chia sẻ rủi ro và lợi ích khi thực hiện các dự án lớn hoặc các hoạt động mà riêng lẻ rất khó thực hiện.
------oOo------