Dưới ánh nắng gắt, những nhân viên quản lý của thuộc địa Đông Phi đội mũ rơm đang dùng roi giám sát đám thổ dân làm việc tại công trường.
Từng nhóm bốn người thổ dân dùng tay không khiêng những tảng đá lớn, chậm rãi xếp chúng dọc bờ biển.
Di dân thì dùng xe cút kít để vận chuyển cát, đá, xi măng ra bờ, sau đó trộn nước và khuấy đều để lấp đầy các khe giữa các khối đá đã được xây dựng.
Đây là công trình xây dựng cảng mới, toàn bộ được xây bằng đá, các phiến đá đã được mài nhẵn, xếp chặt chẽ và kiên cố.
Không xa đó, di dân và thổ dân dùng xẻng, cuốc sắt mở rộng phạm vi vịnh dọc theo bờ biển. Hàng ngàn người cùng thi công, cảnh tượng vô cùng hoành tráng.
Công trường này nằm tại khu vực sau này là thành phố Tanga của Tanzania, và công trình thuộc địa đang xây dựng chính là cảng Tanga.
Cảng Tanga, trong lịch sử ban đầu là cảng quân sự của Đông Phi thuộc Đức năm 1889, về sau khi Tanzania độc lập, đây trở thành cảng biển phía bắc quan trọng nhất của nước này, là cảng lớn thứ hai cả nước, trung tâm chế biến và giao thương cây sisal (dứa gai).
Hiện tại, nơi đây là phần đất mà thuộc địa Đông Phi thuê lại từ Vương quốc Zanzibar để chuẩn bị xây dựng cảng phục vụ cho chính mình.
Trước kia, đây chỉ là một vịnh biển hoang vu thuộc quyền quản lý của Vương quốc Zanzibar.
Cảng Tanga nằm ở phía đông giáp Vịnh Tanga, đường bờ biển quanh co, nhiều vịnh biển tự nhiên tốt, độ sâu trung bình khoảng 17 mét, có đảo Pemba phía đông làm lá chắn tự nhiên, nên vùng biển này ít sóng lớn và gió to.
Từ tháng 12 đến tháng 2 năm sau có gió đông nam, từ tháng 4 đến tháng 10 có gió tây nam, nhiệt độ trung bình cao nhất tháng Một là 32°C, thấp nhất tháng 7 là 20°C, quanh năm ít sương mù, tầm nhìn biển rộng.
Từ Cảng Tanga đến thị trấn Manda gần nhất ở khu vực phía đông vùng Thượng Duyên Hải chỉ khoảng 120 km theo đường chim bay, trở thành cứ điểm mới nhất ở phía bắc của khu vực ven biển thuộc địa Đông Phi.
Sở dĩ chọn nơi này làm cảng không chỉ vì điều kiện tự nhiên phù hợp mà còn bởi từ năm sau, thuộc địa Đông Phi sẽ bắt đầu thâm nhập vào nội địa Kenya.
Hiện tại, thuộc địa Đông Phi đã kiểm soát được phần lớn khu vực Tanganyika, đặc biệt là những nút giao thông quan trọng, vùng đất màu mỡ và có nguồn nước dồi dào đều đã vào tay họ.
Tuy nhiên, diện tích Tanganyika quá lớn, giữa các cứ điểm thuộc địa vẫn tồn tại nhiều bộ lạc thổ dân rải rác mà hiện tại thuộc địa Đông Phi chưa đủ sức xóa sổ.
Chủ yếu là chưa có nơi để đưa những thổ dân này đi. Giải pháp tốt nhất là bán cho các thương nhân của Vương quốc Zanzibar, còn không thì đưa vào các công trình của thuộc địa để tiêu hóa bớt.
Nhưng đó cũng chỉ là muối bỏ biển. Nhu cầu về nô lệ của người Ả Rập là có giới hạn, mà từ khi thuộc địa Đông Phi bắt đầu khai phá sâu vào nội địa, họ đã đẩy một lượng lớn thổ dân cho Vương quốc Zanzibar, khiến thị trường bão hòa.
Giá nô lệ từ đó luôn ở mức thấp, một ngành từng lợi nhuận khổng lồ giờ phải chơi trò “bán rẻ số lượng lớn”.
Đã vậy, không còn cách nào khác ngoài việc thuộc địa Đông Phi tự nghĩ cách giải quyết đám thổ dân này.
Vì lượng tàu thuyền hiện có rất hạn chế, đa số phải dành để chở di dân nên chưa thể đưa đám thổ dân ra nước ngoài.
Do đó, thuộc địa Đông Phi chỉ có thể tạm thời xua đuổi một số bộ lạc, dù vậy, họ vẫn nắm trong tay lượng lớn lao động thổ dân bị bắt giữ.
Đã thế thì phải tận dụng để thực hiện các công trình lớn — khai hoang ruộng đất, xây đường, đào kênh, v.v…
Trong năm nay, công trình lớn nhất chính là xây dựng cảng Tanga, đồng thời cũng xây con đường từ cảng đến thị trấn Manda — tất cả đều huy động số lượng lớn thổ dân.
Nhờ tận dụng rộng rãi lao động bị bắt giữ, cảng Tanga đã thành hình. Cầu cảng, kho hàng đều đã hoàn thiện, thậm chí còn dựng một ngọn hải đăng cao 17 mét tại cảng.
Là cảng xuất nhập khẩu chủ chốt trong tương lai của thuộc địa Đông Phi, Ernst đã nhập một lô pháo từ Đế quốc Áo-Hung, vận chuyển từ cảng Trieste, vòng qua eo biển Gibraltar và bờ biển dài của châu Phi để cập bến tại cảng Dar es Salaam.
Sau đó, dùng sức người và xe kéo đưa đến Tanga, hiện đang dùng số pháo này để thiết lập các pháo đài phòng thủ ở phía bắc và nam của cảng.
Cùng lúc xây dựng cảng Tanga, Ernst cũng cho thành lập nhà máy đầu tiên của thuộc địa — nhà máy chế biến cây sisal (dứa gai).
Ernst đã đặc biệt nhập một lô máy tuốt sợi sisal từ Pháp và vận chuyển đến Đông Phi để lắp ráp.
Là mặt hàng chủ lực hiện tại của thuộc địa Đông Phi, lợi nhuận từ sisal là rất đáng kể. Để gia tăng giá trị, họ quyết định không xuất khẩu nguyên liệu thô nữa, mà chuyển sang xuất khẩu thành phẩm và bán thành phẩm.
Nhà máy sẽ xử lý cây sisal được trồng tại thuộc địa Đông Phi: phân loại, chọn lọc, đưa vào máy để cán, lọc bã, rửa sạch, sấy khô… Sau đó công nhân sẽ chải sợi, sắp xếp, làm thành sợi rồi dệt thành vải bố, vải bạt.
Thành phẩm bao gồm dây thừng, vải bố và bán thành phẩm sợi thô.
Sisal là loại sợi thô, không thích hợp để may quần áo, nhưng sợi sisal dày, dai, chịu mặn, không bị nước biển ăn mòn — trước khi sợi tổng hợp ra đời, đây là vật liệu tốt nhất để làm dây thừng trên tàu.
Ngoài ra còn được dùng làm lưới đánh cá, vải buồm, dây mỏ, bao tải, và thậm chí là nguyên liệu giấy cao cấp như bản đồ hàng hải hay tiền giấy.
Vì vậy, đầu ra cho sisal không phải là vấn đề. Các khu vực khác trên thế giới cũng có trồng sisal, trong đó Brazil và Đông Nam Á có quy mô lớn.
Việc đặt nhà máy sisal tại Cảng Tanga sẽ giúp ngành sisal Đông Phi cạnh tranh tốt hơn trên thị trường thế giới.
Cây sisal vốn là loại cây chịu hạn, chịu đất xấu, khí hậu Đông Phi lại rất thích hợp, nông dân chỉ cần trồng một lần là gần như không cần chăm sóc.
Hiện tại, chi phí nhân công ở thuộc địa cực kỳ thấp, kết hợp với máy móc hỗ trợ, chi phí sản xuất sợi sisal cực kỳ rẻ.
Công nhân trong nhà máy hiện tại đều là di dân, tổng cộng có ba xưởng, đều nằm gần cảng Tanga.
Khi máy móc vận hành ầm ầm, công nhân đưa lá sisal đã được xếp sẵn vào máy, các trục lăn nghiền nát lá.
Công nhân dùng gậy gỗ cuộn sợi sisal lại thành bó, cho vào nồi rửa, sau đó vớt ra sấy khô.
Cuối cùng dùng tay chải mượt sợi, rồi xe thành dây thừng hoặc chuyển qua xưởng bên để dệt thành vải bố.
Các sản phẩm và bán thành phẩm từ sisal sẽ được xuất khẩu trực tiếp ngay tại cảng Tanga, do tàu buôn của thuộc địa hoặc tàu thương nhân Bồ Đào Nha, Hà Lan dọc bờ biển vận chuyển về châu Âu.
Cảng Tanga giờ đây đã trở thành trung tâm chế biến và giao dịch sisal, đồng thời các sản vật đặc trưng khác của thuộc địa như đinh hương, cúc trừ sâu, vỏ cây canh ki na… cũng có thể xuất khẩu qua đây.
Các vật tư cần thiết của thuộc địa cũng có thể được trung chuyển qua cảng này, đặc biệt là khi năm sau bắt đầu thâm nhập vào Kenya.
Từ Cảng Tanga, đi lên phía bắc một đoạn là đã vào nội địa Kenya, khi đó di dân từ nước ngoài có thể đổ bộ trực tiếp tại Tanga, sau khi phân bổ, được đưa thẳng đến các khu vực thuộc địa tại Kenya.
So với việc đổ bộ tại cảng Dar es Salaam, cách này tiết kiệm được đáng kể nhân lực và vật lực.
Tất nhiên, những di dân tiếp tục khai phá nội địa Tanzania sẽ vẫn đổ bộ tại cảng Dar es Salaam để lấp đầy các khu vực còn trống trong thuộc địa, còn những người đến Kenya sẽ chọn đổ bộ tại Tanga.
(Hết chương)
Chú thích: [1] Pemba: Đảo thuộc quần đảo Zanzibar, cách bờ biển Tanzania 50km về phía đông.
------oOo------