Thành thật mà nói, gần đây Franz đang bận tối mắt với hậu quả sau chiến tranh, lại thêm việc đối phó với những yêu sách vô lý của giới quý tộc Hungary.
Tuy vậy, Franz vẫn dành thời gian tiếp kiến vị cháu rể tương lai.
"Ernst, sao có rảnh đến Áo thế?" Hoàng đế Franz hỏi.
"Bệ hạ, thần đến là mong Áo có thể hỗ trợ công tác tuyển dụng lao động trong lãnh thổ đế quốc," Ernst thẳng thắn trình bày.
"Chuyện nhỏ nhặt thế cần gì phải báo cáo trẫm!" Franz tỏ vẻ khó hiểu.
Việc tuyển mộ công nhân là chuyện vặt vãnh, đâu cần đích thân đến cung điện? Nếu doanh nghiệp nào cũng thế này thì ngày nào ông cũng phải nghe báo cáo.
"Thực ra là... số lượng tuyển dụng lần này của thần hơi nhiều. Và mong chính phủ Áo đứng ra bảo trợ."
"Nhiều là bao nhiêu?" Franz tò mò hỏi.
"Nếu được, vài chục nghìn, thậm chí vài trăm nghìn người," Ernst trả lời với vẻ mặt bình thản.
"Ernst, ngươi đùa sao! Đây là tuyển quân đội hay gì? Con số ấy thật không tưởng!" Franz không tin nổi.
Ernst giải thích cặn kẽ: "Bệ hạ hẳn biết thần có thuộc địa ở Đông Phi, hiệu quả kinh tế khá ổn nhưng bị hạn chế bởi dân số. Ban đầu do thiếu người da trắng, thần phải tuyển mộ từ châu Á. Giống như tỷ lệ người Đức trong đế quốc Áo, số dân da trắng ở thuộc địa quá ít - bệ hạ hiểu ý nghĩa của điều này chứ?"
"À, ngươi muốn cân bằng dân số châu Á bằng cách tuyển người từ Áo! Nhưng sao không tuyển từ Phổ?"
Ernst thầm chửi thề: Làm sao nói thẳng rằng dân Áo dễ lừa hơn do trình độ thấp?
"Thực tế là quân đội Phổ đã giải quyết tốt vấn đề việc làm. Ai cũng biết quy mô quân đội Phổ... khá phi lý nên rất khó tuyển công nhân."
Loại lời nói vớ vẩn này, Franz đương nhiên không tin lấy một chữ. Nhưng ông vẫn quyết định cho Ernst một cơ hội: "Nếu đưa ra được lý do thuyết phục, trẫm có thể ủng hộ."
Ernst chậm rãi: "Bệ hạ có đau đầu vì chủ nghĩa dân tộc không?"
"Đúng vậy, nhất là bọn Hungary ngày càng lấn tới."
"Theo bệ hạ, giới quý tộc Hungary dựa vào đâu để mặc cả?"
"Diện tích rộng, dân số đông. Nếu Hungary độc lập, Áo sẽ mất vị thế ở châu Âu!"
"Đúng thế, thưa Bệ hạ." Ernst phụ họa.
"Chủ nghĩa dân tộc trỗi dậy tại châu Âu, thực chất là âm mưu của Anh – Pháp nhằm phá hoại quý quốc. Người Đức trong Đế quốc chỉ chiếm chưa đến ba mươi phần trăm."
"Số người Đức chỉ chiếm hơn hai mươi phần trăm. Trong khi người Hungary chiếm tới hai mươi phần trăm. Ngoài ra còn có mười phần trăm người Ba Lan, các dân tộc Slav như Tiệp Khắc, Slovakia, Croatia, cùng một số ít người Romania và người Ý."
"Trong số này, riêng người Hungary đã đủ sức thách thức dân tộc Đức, huống chi còn có người Ba Lan ở Galicia cùng các dân tộc Slav khác. Trước đây, dựa vào cả khu vực người Đức, Đế quốc còn có thể đè nén những dân tộc kia."
"Nhưng nay tình hình quốc tế ngày càng hỗn loạn, nước Áo không thể tiếp tục uy hiếp toàn châu Âu như trước. Ngay cả một 'thằng hề' như Ý cũng dám nhòm ngó lãnh thổ Đế quốc. Nếu chúng kích động người Ý trong nội địa, thì Trieste và toàn bộ phía Nam của Đế quốc sẽ trở nên vô cùng nguy hiểm."
"Người Ba Lan từ lâu đã tích cực tìm kiếm sự ủng hộ phục quốc từ các nước Âu – Mỹ. Nhưng Ba Lan chỉ là một quốc gia từng tồn tại trong lịch sử. Thứ thúc đẩy người Ba Lan, chính là bản sắc văn hóa được xây dựng từ thời huy hoàng của vùng đất ấy."
"Nhưng người Ba Lan thật sự chỉ đòi lại lãnh thổ từ người Nga sao? Hiện nay vì cần sự ủng hộ nên họ mới chuyên tâm bôi nhọ nước Nga. Nhưng năm xưa Phổ và Áo họ đâu dễ quên."
"Cho dù hiện tại người Ba Lan trong nội địa Đế quốc vẫn ủng hộ hoàng gia, nhưng có câu: 'Có thể chung hưởng phú quý, không thể đồng cam cộng khổ.' Hiện nay họ ủng hộ quý quốc vì dùng khổ nạn của người Ba Lan tại Nga làm nền. Một khi kinh tế nước Áo gặp khó, họ sẽ lập tức đổ lỗi lên đầu Đế quốc."
"Chưa kể, trong Đế quốc còn có nhiều dân tộc Slav khác. Gần đây, người Nga do oán hận quý quốc sau Chiến tranh Crimea, lại tăng cường ảnh hưởng với người Slav — điều này là ai cũng thấy rõ. Đế chế Ottoman gần đây cũng đã lãnh đủ rồi."
…
Franz chau mày nghe Ernst thao thao bất tuyệt, cuối cùng ngắt lời: "Đủ rồi, ta hiểu ý ngươi."Franz nhíu mày ngắt lời: "Trẫm hiểu ý ngươi."
Franz đứng dậy, hai tay đặt sau lưng, nhìn lên bản đồ lãnh thổ Đế quốc Áo với vẻ u sầu: "Ta đâu không biết những căn bệnh cố hữu của Đế quốc. Nhưng chính trị không đơn giản như ngươi nghĩ, Ernst."
Ông dịu giọng nói tiếp: "Có lẽ ngươi còn trẻ, mà người trẻ thì luôn dám đối diện nghịch cảnh. Nhưng nước Áo quá già rồi, đến mức chỉ một biến động nhỏ cũng có thể khiến cả Đế quốc lâm vào đại họa."
"Ví dụ như Maximilian — kẻ cố chấp đó. Kết quả là vấp ngã thảm hại ở Mexico. Hắn còn tự cao tự đại, không chịu cầu cứu ta. Giờ không rõ sống chết thế nào!"
Ông bước đến trước mặt Ernst, nhìn thẳng với ánh mắt kiên nghị: "Đế quốc Áo từng là bá chủ lục địa châu Âu. Tuy hiện tại đối diện muôn trùng khó khăn, ta tự nhận chưa đủ sức giải quyết mọi vấn đề của nước Áo, nhưng vẫn đủ khả năng chống đỡ để quốc gia vĩ đại này tiếp tục bước đi."
Ông xoay người, quay lưng về phía Ernst: "Chờ đến khi ta già yếu, tương lai sẽ thuộc về những người trẻ như ngươi. Ta tin các ngươi, và cả thế hệ kế thừa của nước Áo, sẽ dùng trí tuệ để đưa Áo trở lại thời kỳ huy hoàng."
"Quả thực, vì chủ nghĩa dân tộc mà nước Áo trở nên bất ổn. Chính phủ cũng mong muốn thay đổi cục diện này."
"Nhưng áp lực chúng ta đang gánh phải là điều người thường không thể tưởng tượng nổi. Giới quý tộc các dân tộc địa phương nắm quyền kiểm soát địa phương còn mạnh hơn cả chính phủ trung ương. Hơn nữa, bản thân chính phủ trung ương cũng đối diện nhiều khó khăn, đặc biệt là vấn đề tài chính, luôn cản trở mọi nỗ lực cải cách."
Nói đến đây, Franz có phần chán nản, lẩm bẩm: "Ta cũng từng cố noi gương tổ tiên, thúc đẩy tập quyền trung ương và đẩy mạnh giáo dục tiếng Đức cho dân chúng."
"Nhưng mỗi khi chính phủ vừa đề xuất những điều đó, tầng lớp quyền quý địa phương lại phản đối kịch liệt. Thêm vào đó, mấy năm nay kinh tế Đế quốc sa sút, chính phủ cũng không còn dư tài chính để hỗ trợ cải cách."
Ernst đương nhiên hiểu rõ những khó khăn này. Nước Áo quả thật đang mắc kẹt trong giai đoạn chuyển mình, và hiện tại chưa xuất hiện nhân vật nào có thể xoay chuyển tình thế.
Như Franz vậy, dù là hoàng đế, ông không thể là nhà cải cách cấp tiến. Thân phận của ông quyết định rằng phải đặt lợi ích của dòng họ Habsburg lên hàng đầu.
Nếu ông thực hiện cải cách, rất có thể sẽ làm lung lay nền tảng thống trị của dòng họ. Vì vậy hoàng thất sẽ không bao giờ chủ động lãnh đạo cải cách.
Trong khi đó, chính phủ Áo hiện thời lại không có một chính khách vừa tài năng kiệt xuất, vừa có ảnh hưởng không thể thay thế trên toàn Đế quốc.
Nhìn sang Phổ — họ có Bismarck, lại được hậu thuẫn bởi Wilhelm I và các đời quân chủ minh mẫn, đã đặt nền móng vững chắc cho Phổ. Bismarck lại dựa vào chiến thắng quân sự và thành tựu ngoại giao để gây dựng uy tín cá nhân.
Nếu nước Áo lúc này cũng xuất hiện một nhân vật cỡ Bismarck, thì vẫn còn cơ hội. Đáng tiếc, nước Áo không phải kiểu "con bạc" như Phổ, không có tinh thần tự cải tổ.
Dĩ nhiên, Ernst đến đây không phải để giúp nước Áo giải quyết vấn đề chính trị, mà là để kiếm người cho thuộc địa.
"Thưa Bệ hạ, vấn đề của nước Áo đúng là rất nan giải, nhưng ta có thể chọn cách hạ thấp độ khó của nhiệm vụ."
Ernst tiếp tục: "Ví dụ như việc thần tuyển dụng lao động trong lãnh thổ Đế quốc, thực chất là tiếp nhận những nông dân thất nghiệp từ vùng quê toàn quốc. Họ vừa mới đổ về thành thị, trong khi thị trường việc làm rõ ràng không thể hấp thụ hết chừng đó người."
"Nếu số dân này không có việc làm, sẽ làm trầm trọng thêm khủng hoảng xã hội tại Áo, càng khiến cải cách khó thực hiện hơn. Chưa kể, họ sẽ bị những nhà tư bản cấp tiến lôi kéo — dù sao chuyện này cũng từng có tiền lệ."
Franz thở dài: "Được rồi, tâm tư của ngươi ta hiểu cả."
"Ngươi có thể tuyển dụng trong lãnh thổ Đế quốc Áo, chỉ cần ngươi có khả năng, muốn tuyển bao nhiêu thì tuyển. Nhưng ta cảnh báo trước — không được động đến người Đức. Còn các dân tộc khác, nếu ngươi tuyển càng nhiều thì càng tốt. Chúng ta không những không phản đối, mà còn ủng hộ."
Cứ như vậy, hai người âm thầm đạt được một thỏa thuận miệng: Nước Áo, thông qua Ernst, giảm bớt dân số các dân tộc khác; còn Ernst thì thu được nguồn nhân công da trắng để khai thác châu Phi.
Ai nấy đều hướng về một tương lai tươi sáng…
(Hết chương)
Chú thích: [1] Schönbrunn: Cung điện mùa hè của hoàng gia Habsburg, biểu tượng quyền lực Áo, nơi diễn ra nhiều sự kiện lịch sử quan trọng.
------oOo------