Ngày 22 tháng 12 năm 1866. Thị trấn Doboz, Hungary.
János – một người Hungary biết nói tiếng Đức.
Khi còn trẻ, János từng đến Áo kiếm sống, cuối cùng làm công nhân tại Trieste. Nhưng một sự cố máy móc đã khiến János vĩnh viễn mất đi cánh tay trái của mình.
Số phận vẫn còn may, nhờ vài loại thuốc đơn giản mà János giữ được mạng sống, nhưng cũng tiêu sạch số tiền dành dụm. Mất cánh tay cũng đồng nghĩa mất khả năng lao động.
Ông chủ nhà máy vô lương tâm đã lập tức sa thải János vì không còn giá trị sử dụng. Đúng lúc tiền đồ mờ mịt, János gặp được Công ty Melede – một công ty mới thành lập tại Áo, đang tuyển người.
Điều kiện tuyển dụng của công ty này khá đặc biệt: không yêu cầu bằng cấp, chỉ cần biết tiếng Đức và ít nhất một phương ngữ trong lãnh thổ Đế quốc Áo-Hung. Tất nhiên, biết nhiều ngôn ngữ thì càng tốt. Sau khi phỏng vấn là có thể đi làm.
Với tâm lý "còn nước còn tát", János đăng ký. Nhờ biết tiếng Hungary và tiếng Đức, cộng thêm tài ăn nói, János được Công ty Melede nhận ngay.
Công việc của János rất đơn giản: đến vùng Hungary chiêu mộ người. Mức lương hoàn toàn phụ thuộc vào số người mà János "thuyết phục" được để lên tàu đến thuộc địa Đông Phi.
Cái gọi là Công ty Melede này thực chất là vỏ bọc mới của tập đoàn Hechingen tại Áo, phụ trách mảng di dân trong lãnh thổ Đế quốc Áo-Hung trong tương lai.
Vừa bước chân vào nghề, János đã hiểu được đại khái nghiệp vụ của công ty Melede.
János là người khá lanh lợi, sau khi cân nhắc tình hình của bản thân và muốn sớm có thu nhập, hắn quyết định bắt đầu công việc ngay tại quê nhà.
Dù Công ty Melede trông như một công ty ma, nhưng với János – người mất khả năng lao động – chỉ cần công ty chịu trả lương thì nó là công ty tốt, chẳng quan tâm thật giả làm gì.
Sở dĩ gọi là công ty ma vì khi János đi phỏng vấn, Melede chỉ có tổng cộng ba nhân viên. Mà tuyển người lại không yêu cầu học vấn gì.
János từng tiếp xúc với vài công ty nhỏ làm trong ngành tài chính, nhưng những nơi đó đều đòi hỏi nhân sự có trình độ cao.
Hơn nữa, nơi làm việc của Melede lại đặt ở châu Phi. Là người từng bôn ba đó đây khi còn trẻ, János từng nghe các thủy thủ tàu viễn dương kể về châu Phi:
Nghe nói châu Phi toàn là cát, nắng nóng như thiêu đốt, thương nhân Ả Rập mặc áo dài cưỡi lạc đà xuyên qua sa mạc.
Người Ai Cập sống nhờ sông Nile, trong đó có sinh vật gọi là cá sấu – rất đáng sợ – mở miệng là có thể nuốt chửng một người.
Các thủy thủ đó thường chạy tuyến quanh Địa Trung Hải, nên đã gieo vào tâm trí János nhỏ tuổi hình ảnh về một châu Phi đầy nắng cháy, sa mạc, thương nhân Ả Rập và nô lệ da đen…
Tóm lại, trong mắt János, châu Phi không phải vùng đất tốt đẹp. Nhưng sau khi gia nhập Melede, hắn bắt đầu tìm hiểu về Đông Phi.
Dù sao muốn lôi kéo người đi di dân thì phải tô vẽ Đông Phi cho thật hấp dẫn. Còn tình hình thực tế của thuộc địa Đông Phi cũng phải phổ biến rõ ràng với nhân viên.
Chứ không lẽ để những nhân viên ít học đó tự bịa ra hình ảnh Đông Phi? Thà phát cho họ mỗi người một quyển Kinh Thánh rồi bảo với dân quê: "Đông Phi chính là vườn Địa Đàng – nơi Adam và Eva từng sống."
Tóm lại, Đông Phi sau khi được Công ty Melede "tái biên soạn" thì là như sau: đất đai màu mỡ, sông ngòi chằng chịt, đồng cỏ bao la, bốn mùa như xuân. Quan trọng nhất: hiện giờ sang Đông Phi làm việc không chỉ được miễn phí vé tàu, còn bao ăn bao ở, không nợ lương, hoan nghênh cả gia đình di cư, con cái còn được học miễn phí.
Đó là khuôn mẫu cơ bản, nhân viên được tùy ý phát huy óc tưởng tượng, nói quá cỡ cũng không sao!
Còn nếu người nhập cư đến Đông Phi rồi phát hiện sự thật không giống quảng cáo – xin lỗi, đó là do hành vi cá nhân của nhân viên. Và đến rồi thì không có chuyện quay lại.
...
János đang hăng hái tuyên truyền với dân làng về lợi ích của thuộc địa Đông Phi:
“Mọi người mau đăng ký đi, lỡ mất cơ hội này rồi thì đừng hối hận!”
“Mày không đang dụ dỗ tụi tao đấy chứ? Điều kiện tốt vậy mà đến lượt tụi tao à?”
“Chúng ta là người một làng, tôi mà gạt mọi người sao được? Đây giống như chuyện mấy người qua Mỹ làm ăn năm xưa. Khác cái là Đông Phi phát hiện muộn hơn, giờ nước Mỹ không thiếu người nữa, còn Đông Phi thì rất thiếu, nên chúng ta mới có cơ hội.”
“Thế sao mày không đi Đông Phi mà lại bảo tụi tao đi?”
“Câu này kỳ lạ thật đấy. Tôi là do công ty sắp xếp làm công việc này. Anh nhìn xem tay tôi thế này, kiếm được việc là may rồi. Sau này không làm nổi nữa, tôi cũng sẽ đến Đông Phi dưỡng già. Dù sao bên đó cũng bao ăn bao ở, còn được cấp nhà cơ mà.”
Nói rồi, János giơ tay áo trống không bên trái, vung lên – ống tay áo lắc lư trong gió.
Một người phụ nữ nói: “János à, cái Đông Phi này trước giờ chưa từng nghe đến, dân làng tụi tôi không dám đi bừa đến một nơi xa lạ đâu.”
Một người khác cũng tiếp lời: “Cậu đừng nói mấy cái chuyện Đông Phi nữa. Cậu từ thành phố về, nói thử coi làm việc ở thành phố thế nào, tôi cũng định cho mấy đứa nhà tôi ra ngoài kiếm cơm.”
“Ở thành phố cũng chẳng dễ đâu! Lũ nhỏ nhà anh có tay nghề hay từng đi học không? Nếu không, chỉ có thể đi học việc cho người ta hoặc làm lao động tay chân. So ra, chi bằng đến Đông Phi làm ăn còn hơn!”
János tiếp tục:
“Anh nghĩ xem, gia đình làm nông bao đời, sao phải đi làm thuê cho người khác mấy năm mà chẳng được gì? Làm việc tay chân không chỉ cực mà lương lại thấp, làm vài năm là héo cả người!”
“Còn sang Đông Phi thì khác, bên đó không thiếu nhất là gì? Là đất! trang viên mình mỗi năm nhiều người ra ngoài làm thuê, không phải vì đất không đủ trồng trọt sao? Từ sau khi nông dân được giải phóng, đám quý tộc cũng đâu cần nhiều người cày ruộng nữa. Mà đến Đông Phi cũng là làm ruộng cho quý tộc Đức, chỉ là đổi địa điểm thôi.”
“Huống chi, bên đó còn cho con cái học miễn phí, thức ăn thì đầy đủ, cả nhà sang đó sống no đủ không phải tốt hơn sao? Làm việc cũng toàn việc quen thuộc, ai mà dám lừa gạt dân trồng trọt chuyện trồng trọt được?”
“Đừng nghĩ ai lên thành phố cũng phát tài. Trong đó nước sâu lắm! Phần lớn người lên đó chẳng được gì. Người có thể phát đạt rồi về khoe khoang là một phần vạn – cơ hội cực nhỏ, anh tin là mình có khả năng và may mắn đó sao?”
...
Cảng Trieste.
Cuối cùng, János cũng “dụ” được mấy chục người dân làng.
Vốn dĩ ở nông thôn Hungary, người sinh nhiều con là bình thường, nhà nào cũng có ba năm đứa. Đứa lớn thì kế nghiệp, mấy đứa nhỏ phải ra ngoài bươn chải.
János dẫn mấy chục người đến cảng Trieste. Một binh sĩ Áo tiếp đón họ.
Binh sĩ này là người phụ trách cảng, hôm nay vừa nhận được lệnh chuẩn bị làm công tác tư tưởng cho nhóm di dân này trước khi họ lên đường đến Đông Phi.
Phương pháp rất đơn giản, trực tiếp: chứng minh rằng Công ty Melede là công ty hợp pháp, không phải thứ gì mờ ám. Phía sau có quý tộc Đức liên hệ với hoàng thất.
Vì vậy, mọi người cứ yên tâm, chính phủ sẽ không lừa gạt dân chúng đâu. Đi vài ba năm làm ăn phát đạt rồi về là được.
Còn có thể về hay không, chỉ chính phủ Áo biết.
Dù sao các hoạt động của Ernst, họ vẫn ủng hộ – chỉ là không thể công khai nhúng tay. Nếu để người Magyar biết mưu tính thật sự thì khó mà rút lui.
Ảnh hưởng của giới quý tộc Magyar ở vùng Hungary quá lớn, nếu không thì họ đâu có dám ngang nhiên làm càn trước mặt chính quyền Áo.
Thực ra việc Ernst chiêu mộ lao động từ Đế quốc Áo-Hung là một cách để làm suy yếu thế lực quý tộc địa phương, tuy có phần “muối bỏ biển”, nhưng còn hơn không làm gì.
Đồng thời cũng giải quyết một phần vấn đề thất nghiệp, nhất là với dân số đang tăng nhanh.
Dân chúng thất nghiệp thời nào cũng gây bất ổn. Ernst gom những người này đưa đi cũng coi như giảm bớt mâu thuẫn xã hội.
Hiện tại, hoàng thất Habsburg vẫn còn chút tín nhiệm trong lòng người dân. Dân thường không tin thì tin ai – chẳng lẽ Hoàng đế lại gạt họ?