"Đức vua Majid, chỉ cần ngài ký vào bản hiệp ước này, ngài và chính phủ của quốc gia ngài sẽ có thể lấy lại tự do." Von der Leyen đưa bản hiệp ước tới trước Sultan Majid.
Majid trừng mắt nhìn bản hiệp ước đặt trước mặt, sắc mặt sa sầm. Trong lòng hắn đã nguyền rủa thuộc địa Đông Phi lẫn tên phản bội Barghash không dưới trăm lần.
Hiệp ước này mà là “Hiệp ước Hợp tác hữu nghị” ư? Rõ ràng là ép buộc biến Vương quốc Zanzibar thành con rối của thuộc địa Đông Phi.
Ngoại trừ đảo Zanzibar, toàn bộ lãnh thổ còn lại đều bị thuộc địa Đông Phi thôn tính trên thực tế. Toàn bộ quân đội Zanzibar, trừ đội cận vệ hoàng gia, đều bị giải tán, và chỉ được phép đồn trú trên đảo Zanzibar.
Ngay cả vài chiếc tàu chiến cũ kỹ đáng thương của Zanzibar cũng bị thuộc địa Đông Phi tịch thu. “Muỗi nhỏ nhưng cũng là thịt”, tiền có thể không cần, nhưng tàu thuyền thì với thuộc địa Đông Phi mà nói là của quý hiếm.
Trước kia không giáp biển nên chẳng cần quan tâm đến hải quân. Nhưng nay, sau chiến tranh, Dar es Salaam, Bagamoyo, Tanga, Mombasa... đều là các cảng tự nhiên tuyệt vời – thuộc địa giờ đây cần hạm đội để bảo vệ an ninh duyên hải.
"Ngài Von der Leyen, yêu sách của quý vị quá lớn, Zanzibar chúng tôi khó lòng đáp ứng." Sultan Majid giọng đầy uất ức.
"Thưa Đức vua, bản hiệp ước này đối với ngài đã là hết sức khoan dung rồi. Ngài xem, trước đây chiếm cứ vùng duyên hải Đông Phi là để buôn nô lệ và ngà voi – mà nay hai thứ ấy sẽ được chính chúng tôi cung cấp cho các ngài. Vậy thì vùng duyên hải ấy, các ngài cũng không cần nữa." Von der Leyen nói thẳng.
"Von der Leyen các hạ, tuy rằng buôn nô lệ và ngà voi là quan trọng, nhưng vùng duyên hải Đông Phi lại liên quan đến an ninh quốc gia của Zanzibar. Nhân dân chúng tôi cũng cần đất sống." Majid cố gắng lý giải.
"Thôi được rồi, Đức vua không tin vào tình hữu nghị từ phía chúng tôi sao? Nếu không có quân đội chúng tôi ra tay, giờ ngài còn đang sống vật vờ trong ngục. Còn công dân Zanzibar ở vùng duyên hải Đông Phi – họ có thể dọn về đảo Zanzibar sinh sống. An ninh lãnh thổ, chúng tôi sẽ đảm bảo cho ngài." Giọng Von der Leyen cứng rắn.
Thấy Sultan còn do dự, ông ta thêm: "Để thể hiện thiện chí, chúng tôi sẽ chuyển chợ nô lệ Dar es Salaam về đảo Zanzibar và vẫn do quý quốc quản lý. Như vậy các ngài không còn lý do gì phải lo lắng nữa."
Thực tế, đây là cách để Ernst đẩy toàn bộ trách nhiệm buôn nô lệ lên đầu Vương quốc Zanzibar. Dù lợi nhuận buôn nô lệ không nhỏ, nhưng đối với Ernst thì tốt nhất là không dính líu.
Làm thực dân đã là điều bị khinh ghét, nếu còn dính dáng đến buôn nô lệ thì chẳng khác gì "cặn bã nhân loại".
Về phần việc thuộc địa Đông Phi cung cấp nô lệ cho Zanzibar, ơ kìa – chính phủ Đông Phi chúng tôi chưa từng làm việc ấy. Đó toàn là hành vi của Vương quốc Zanzibar thôi.
Theo điều ước, thuộc địa chỉ "cung cấp lao động tự nguyện", còn việc Zanzibar biến họ thành nô lệ là nội bộ của họ.
Chính phủ Đông Phi không thể quản nổi chuyện này – vì chúng tôi tôn trọng chủ quyền quốc gia khác, không can thiệp nội chính nước ngoài.
Còn về chuyện chiếm đất của Zanzibar? Đó là phần thưởng chính đáng cho nỗ lực dẹp loạn giúp Zanzibar. Hiệp ước đã ghi rõ: Để cảm tạ sự giúp đỡ của chính phủ Đông Phi, Vương quốc Zanzibar tự nguyện giao phần lãnh thổ duyên hải Đông Phi cho chính phủ Đông Phi quản lý.
Tóm lại: dân mà chúng tôi gửi đi không phải nô lệ, mà là "những người dân lương thiện hướng tới văn minh". Zanzibar có biến họ thành nô lệ thì không liên quan đến chúng tôi.
Lãnh thổ duyên hải ấy là lễ vật cảm tạ mà thôi.
"Ngài Von der Leyen, xin cho phép tôi bàn bạc cùng các đại thần, sau đó sẽ đưa ra câu trả lời." Majid nói.
"Tất nhiên, thưa Đức vua. Nhưng xin nhanh chóng – đừng để kéo dài quá lâu." Von der Leyen đáp.
Sau đó Majid triệu tập các đại thần để bàn bạc.
"Đây là điều kiện do người Đức đưa ra, các khanh thấy thế nào?" Majid hỏi.
"Muôn tâu bệ hạ, chúng ta nên chấp nhận. Nay người ta là dao, ta là cá – trước tiên phải được thả tự do đã." – Đại thần Ngoại giao lên tiếng.
"Phải đấy, bệ hạ. Lợi ích của ta tại Đông Phi vốn chỉ là buôn nô lệ và ngà voi. Chỉ cần họ không động vào nguồn lợi ấy, thì nhường đất duyên hải cho người Đức cũng chẳng sao. Dù sao đất đó cũng do tổ tiên ta chiếm được – mất rồi cũng chẳng thiệt bao nhiêu."
...
Các đại thần của Zanzibar giờ chỉ mong được rời khỏi cung điện càng sớm càng tốt. Càng xa quyền lực lâu, càng nguy hiểm. Ai biết ở quê nhà sẽ xảy ra chuyện gì?
Miễn là vẫn giữ được công việc buôn bán và còn đảo Zanzibar để ở, thì đất đai đại lục – mất cũng được.
Trước những lời phân tích này, Majid cũng dần lung lay. Các đại thần nói không sai – điều cấp bách là được tự do.
Nếu bị giam quá lâu, biết đâu lại có một kẻ đầy tham vọng kiểu Barghash trỗi dậy ở đảo Zanzibar – đến lúc đó đừng nói gì đến đất liền, ngay cả chỗ đứng trên đảo cũng chẳng còn.
Thế là Majid cùng các đại thần đại diện Vương quốc Zanzibar đã ký vào hiệp ước.
Lịch sử gọi đó là “Hiệp ước Đông–Zanz”.
Khoản thứ nhất: Từ nay, Vương quốc Zanzibar giao toàn bộ lãnh thổ trên đất liền cho chính phủ thuộc địa Đông Phi.
Khoản thứ hai: Vương quốc Zanzibar giải thể toàn bộ lực lượng vũ trang, ngoại trừ cận vệ hoàng gia (tối đa không vượt quá 200 người).
Khoản thứ ba: Chính phủ thuộc địa Đông Phi chịu trách nhiệm đảm bảo an ninh cho Vương quốc Zanzibar và có quyền đồn trú quân đội trên đảo Zanzibar.
...
Hiệp ước này biến Zanzibar thành thuộc địa trên thực tế. Chính phủ Đông Phi được hưởng mọi đặc quyền tại Zanzibar, nhưng để xoa dịu chính quyền sở tại, ngoài quân đội đồn trú ra, họ không can thiệp quá sâu vào nội chính.
Chỉ cần không đụng chạm đến lợi ích cốt lõi của thuộc địa, thì mặc cho bên trong đảo Zanzibar có "náo loạn" ra sao cũng mặc.
Thông qua “Hiệp ước Đông–Zanz”, thuộc địa Đông Phi đã giành được toàn bộ lãnh thổ ven biển của Zanzibar trên đất liền thuộc vùng ven biển Tanzania và Kenya. Cộng với khu vực trung tây Kenya sắp được khai thác, tổng diện tích thuộc địa Đông Phi sẽ mở rộng khoảng 1,2 triệu km².