Nguồn: read.st
Chương 7: Đàm Đạo Phong Tục Đêm Khuya

Trương Mẫn khẽ liếc mắt, đáp: “**Thượng lương** là một trong năm nghi thức lớn phải cử hành khi xây tân gia. Năm nghi thức này là: một, nghi thức ‘**An Phù Sư**’ tại vị trí nhà; hai, nghi thức ‘**Phóng Thủy**’ (chôn đường ống thoát nước ngầm dưới sảnh chính của nhà); ba, nghi thức an đại môn; bốn, nghi thức **thượng lương**; năm, nghi thức ‘**Lạc (Dọn vào) Tân Gia**’. Để nghi thức ‘thượng lương’ càng thêm long trọng, càng thêm tráng lệ, những gia đình khá giả thường gộp chung nghi thức ‘**thượng lương**’ và ‘**lạc tân gia**’.”

“Đừng có vòng vo tam quốc, những gì ngươi nói đều là nghi thức, ta đang hỏi ngươi tập tục **thượng lương** có nguồn gốc từ đâu.”

“Tam thúc, ngài gấp cái gì chứ!”

Trương Mẫn đưa mắt nhìn về một phía khác, hướng về Tần Vũ đang ngồi một bên nháy mắt ra hiệu, rồi mới cười tủm tỉm nói với tam thúc: “Cái này cứ để **đại tài tử** nhà ta trả lời đi!”

Trương Mẫn hiểu những nghi thức này cũng bởi vì nhà mình lúc trước xây tân gia đã từng trải qua, nhưng thật sự bảo nàng nói ra cái lý do thì lại khó cho nàng rồi.

“Ách, vậy thì ta sẽ nói vậy, nếu có chỗ nào không đúng, tiểu cữu ngài chớ có trào phúng ta nhé.” Tần Vũ thấy ánh mắt của biểu tỷ, đành phải tiếp lời mà nói.

“Tiểu Vũ, ngươi cứ nói đi, chỗ nào không đúng tiểu cữu sẽ bổ sung cho ngươi!” Trương Viễn Kiều khích lệ.

“Thực ra tập tục **thượng lương** đã có từ xa xưa. Tục ngữ có câu: ‘**Nhà có xà nhà, nhà có lương thực; nhà không xà nhà, sáu súc vật chẳng thịnh**’. Người ta tin rằng xà nhà được an đúng, an vững, an náo nhiệt thì gia nghiệp mới hưng thịnh. Hơn nữa, thời xưa việc chọn gỗ làm xà nhà cũng rất nghiêm ngặt, phải là gỗ tròn thẳng, không được cong vẹo, loại gỗ như vậy mới có thể dùng để **thượng lương**...”

Tần Vũ hùng hồn kể lể. Thời đại học, ngài đã rất hứng thú với những tập tục dân gian này, cũng từng tìm hiểu và điều tra.

“Không tệ, ý nghĩa của **thượng lương** ngươi nói rất đúng, vậy ngươi có biết **thượng lương** có những trình tự nào không?”

Trương Viễn Kiều là một thầy giáo, không thể làm khó Tần Vũ, theo thói quen liền hỏi đến cùng.

“Hì hì, tiểu cữu, cái này ta thực sự có tìm hiểu qua. Tập tục **thượng lương** ở mỗi nơi một khác, riêng ở vùng chúng ta mà nói, **thượng lương** phải chọn một ngày lành, rồi vào tối hôm trước, thợ mộc và thợ xây sẽ khiêng cây **xà nhà** đã được trang trí đặt lên bàn ở sảnh chính của ngôi nhà mới xây, đầu gốc đặt về phía đông (tức là phía bên trái), đầu ngọn đặt về phía tây (tức là phía bên phải). Sau đó chủ nhà bày sẵn hạt dưa, trái cây, cùng các thợ thầy trông coi xà nhà, ngăn chặn bất kỳ sự ô uế, tà khí nào tiếp cận xà nhà.

Khi trông coi xà nhà, đầu tiên là thợ mộc phải thực hiện nghi thức **kết hợp xà nhà**. Ngài ấy trước hết bốc một nắm gạo từ khay trà, rải khắp bốn phía sảnh đường, vái lạy cây xà nhà rồi nói:

*Xà nhà này, xà nhà này, chẳng phải tầm thường, đống lương lên nhà, vững vàng chắc chắn, sao đỏ chiếu rọi, vàng son rực rỡ. Cả nhà cát khánh, người người hưng vượng, người già trường thọ, thọ tựa non cao; người trẻ thêm vui, lan quế tỏa hương. Quan chức thăng tiến, chim bằng bay cao; học giả vinh phát, một bước lên mây. Vạn sự như ý, đại cát đại xương.*

Thợ mộc đã xướng xong bài **Chúc Xà Từ**, tiếp theo là phải theo quy tắc mà **xuất sát**. Phải tìm chủ nhà xin một chén nước sạch, uống vào miệng, phun lên cây xà nhà rồi nói:

*Mắt nhìn một bên, trời đất mở mang, ngày lành giờ tốt, con cháu vua chúa, xây dựng điện đường hoa lệ, an cư thích hợp, hung thần lùi bước, ác sát ẩn mình. Nơi đây kết hợp xà nhà, mãi mãi cát tường. Một tiếng búa vang thấu tận trời cao, vạn thánh ngàn hiền theo xà nhà lớn, thiên sát mau về mây trời, địa sát xuôi nước xuống Lạc Dương.*

Giọng Tần Vũ trầm bổng du dương, hòa cùng tiếng than củi xèo xèo, truyền vào tai mọi người, trong đầu ai nấy đều hiện lên cảnh tượng sống động của người thợ mộc ngâm thơ.

“Hay lắm, không ngờ Tiểu Vũ ngươi lại am hiểu tập tục **thượng lương** đến vậy, nói tiếp đi, cũng cho bọn họ tăng thêm kiến thức, những truyền thống cổ xưa này giới trẻ bây giờ chẳng mấy ai hiểu nữa rồi.”

Trương Viễn Kiều rất hài lòng với biểu hiện của Tần Vũ, nhưng đúng như ngài nói, giới trẻ bây giờ am hiểu về truyền thống quá ít, những thứ này e rằng vài chục năm nữa, đợi thế hệ người già qua đời, sẽ hoàn toàn biến mất.

“Trước đây ta chỉ biết nghi thức **thượng lương** khá phức tạp, không ngờ lại có nhiều lễ nghi đến vậy.” Đây là một biểu ca khác của Tần Vũ lên tiếng cảm thán.

Tần Vũ gật đầu, lời tiểu cữu nói ngài cũng đồng tình. Mục tiêu theo đuổi của giới trẻ bây giờ khác, cuộc sống nhịp độ nhanh khiến những tập tục cổ xưa rườm rà này chẳng mấy ai chịu để tâm tìm hiểu.

“Sau khi **xuất sát**, khách và chủ nhà cùng ngồi trong sảnh đường trông coi xà nhà. Đến nửa đêm, sẽ chuẩn bị rượu thịt đãi những người trông coi xà nhà ăn đêm uống rượu. Chủ nhà đối với thợ mộc, thợ xây càng phải tiếp đãi hậu hĩnh, thường là hầm chân giò để cảm tạ công sức lao động vất vả của họ. Chủ nhà mới phải cùng thợ mộc, thợ xây chậm rãi uống rượu, sau khi ăn đêm xong, thời gian cũng đã gần năm canh.

Lúc này, thợ mộc lấy chiếc rìu, thước mực, thước cong đã được sơn màu đỏ đặt lên bàn, thước ba thước nghiêng tựa vào phía trước bên trái bàn. Thợ xây cũng lấy bay xây, thước treo đặt lên phía trước bên phải bàn. Mọi thứ đã chuẩn bị xong, trên xà nhà đặt một con gà trống lớn màu đỏ, lúc này, thợ mộc cầm thước mực đi đến trước bàn nói: “**Lỗ Ban** đến sớm, giờ **thượng lương** là tốt.” Tiếp theo thợ mộc dùng ngũ cốc và bút mực giấy tờ các loại đặt vào chính giữa xà nhà, rồi dùng vải đỏ phong xà – quấn chặt lấy giữa xà nhà, và dùng chỉ đỏ khâu chặt tấm vải đỏ bọc xà nhà lại, liền ngâm nga bài **Tuyên Xà Từ** rằng:

*Tay cầm chủ gia một mảnh lụa, mười ba thước còn có dư,
Trái buộc ba lượt tăng phú quý, phải buộc ba lượt điểm hàn lâm.
Chủ gia người của tài lộc đều hưng vượng, vinh hoa phú quý tràn đầy cửa nhà.*

Ngâm xong, thợ mộc và thợ xây mỗi người nâng một ly rượu cúng, giơ lên đầu, rồi vẩy rượu ba lần lên cây xà nhà, đồng thanh niệm:

*Tay nâng chủ gia một ly rượu, chúc một vạn dặm trường tồn vĩnh cửu;
Tay nâng chủ gia hai ly rượu, vinh hoa phú quý đời đời có;
Tay nâng chủ gia ba ly rượu, con cháu đời đời phong vương hầu.*

Thợ mộc, thợ xây dâng rượu tế xà xong, thợ mộc sẽ đặt gà trống lên cây xà nhà đứng. Đầu tiên cầm gà mà chúc rằng:

*Tay cầm chủ gia một con gà, sinh ra đầu cao đuôi lại thấp;
Đầu đội mũ vàng áo choàng gấm, thân mặc năm sắc lông vũ y.
Gà này chẳng phải gà phi phàm, gà của chủ nhà tế xà nhà!*

Nói rồi đặt gà lên cây xà nhà, gọi là **Hoạt Long Trạm Lương** (Rồng sống đứng trên xà nhà), ý nghĩa là gia nghiệp hưng thịnh. Sau nghi thức tế xà thì đến giờ lành ngày tốt để **thượng lương**. Thợ mộc và thợ xây dùng dây có quấn giấy đỏ ở hai đầu cây xà, mỗi người cầm công cụ an xà trèo lên đỉnh cột chính, kéo dây, hai đầu giữ thăng bằng, từ từ kéo lên, vừa kéo vừa ngâm **Tán Xà Từ** rằng:

*Chủ gia hôm nay nhà **thượng lương**, mừng gặp **hoàng đạo** giáng cát tường,
Phúc tinh cao chiếu sinh quang thái, vàng ngọc đầy nhà trăm sự thịnh vượng.*

Ngâm xong, khách mời cùng chủ nhà và trai gái già trẻ trong làng đến nhặt **bánh bao ném xà** đều đồng thanh hô lớn: “Tốt!” Tiếng hưởng ứng vang vọng mây xanh, hòa cùng tiếng pháo nổ, làm cho không khí **thượng lương** tràn ngập hỉ khí, vô cùng náo nhiệt.

Lúc này thợ xây lại ngâm:

*Xà nhà này, xà nhà này, chẳng phải tầm thường, lớn trên núi, hôm nay làm xà nhà. Hôm nay thượng lương, mừng gặp hoàng đạo, lúa thịnh ngày lành, Tử Vi cao chiếu. Cột nhà thêm rạng rỡ, vật đẹp trời ban. Người già thêm thọ, mỗi năm dâng đào tiên. Người trẻ tiến hỉ, trăng tròn hoa đẹp, người đọc sách tiến học, long môn vượt cao, quan chức thêm lộc, bước bước thăng tiến, người cày cấy bội thu, lúa đầy kho tàng. Gia nghiệp hưng vượng, mãi mãi vào tài bảo.*

Thợ mộc, thợ xây vừa ngâm vừa kéo cây xà nhà lên đỉnh cột chính đặt vững, rồi hạ dây xuống, kéo bánh bao, đậu phộng, kẹo, tiền xu lên xà nhà, để lấy lời may mắn, cố ý hỏi: “Dưới này nhiều người quá, rìu đừng ném lung tung nhé!” Tiếp đó lớn tiếng hô: “Xà nhà an tốt, chiêu tài tiến bảo. Một ngày sớm, trăm đời tốt. Kính mời sư phụ, mau mau ném bánh bao **thượng lương** đi!” Thế là thợ mộc và thợ xây ngồi trên xà nhà xuyên ngang, vừa ném bánh bao, vừa ngâm nga lời **Chúc Thượng Lương**…

Lời nói của Tần Vũ cuối cùng cũng dứt, mọi người vẫn đang còn ngẫm nghĩ, rất lâu sau mới có người cảm thán:

“Không ngờ muốn làm một thợ mộc giỏi không chỉ biết làm việc, mà còn phải hiểu những thứ này nữa!”

“Thực ra ngày xưa, các học trò theo thợ mộc học việc, khi nào có thể ra nghề, chính là xem sư phụ có dạy họ những thứ này không. Học được những điều này, mới được coi là chính thức ra nghề.”

Tiểu cữu kịp thời tiếp lời, Tần Vũ cũng gật đầu đồng tình. Các thợ thầy thời xưa rất nghiêm khắc, muốn ra nghề đâu phải chuyện đơn giản.

“Ê! Không đúng, Tiểu Vũ, những gì ngươi nói tuy rất hay, nhưng có vài chỗ khác với tập tục ở đây của chúng ta, như cái nghi thức **kết hợp xà nhà** ngươi nói hình như không có, hơn nữa cũng chẳng có nghi thức **xuất sát**!” Trương Hoa ngẫm nghĩ một lúc, lại phát hiện ra vài điểm khác biệt.

“Đồ ngốc, ngươi cũng chẳng nghĩ xem, bây giờ là thời đại nào rồi, toàn nhà bê tông cốt thép, đâu ra mà xà nhà, Tiểu Vũ đang kể về tập tục ngày xưa!” Trương Viễn Kiều nhìn đứa con trai này sao cũng thấy không vừa mắt, năm xưa nó lén ngài bỏ học đi ra ngoài bôn ba, suýt nữa làm ngài tức đến phát bệnh.

Tần Vũ nhìn biểu ca Trương Hoa bằng ánh mắt **tiết ai**, tiểu cữu chỉ cần có cơ hội là sẽ không chút lưu tình mà đả kích biểu ca, đây đã là chuyện mọi người đều quen thuộc rồi.

Trương Hoa nháy mắt với ngài, ra hiệu Tần Vũ giúp hắn giải vây, nếu không lão gia nhà hắn có thể nắm lấy cơ hội này mà rầy la hắn nửa ngày.

“Thực ra tuy bây giờ nhà cửa đều chẳng cần dùng đến xà nhà nữa, nhưng những nghi thức này vẫn còn, chỉ là đã thay đổi cách thức. Lấy nghi thức **xuất sát** mà nói, bây giờ thợ mộc sẽ bắt một con gà trống đi vòng quanh khắp ngôi nhà, mỗi góc cửa đều sẽ đặt một ít thanh tre. Nơi nào gà trống đi qua, đều phải có người cầm thanh tre vỗ vào tường, cái này gọi là **khu sát**!”

Tần Vũ đối với lời cầu cứu của biểu ca, tự nhiên chẳng thể làm ngơ, đành phải thay hắn giải thích:

“Trong dân gian, gà trống vốn có khả năng phá sát gọi dương. Nơi nào gà trống đến, những thứ âm sát ô uế tự nhiên chẳng dám ở lại, nghe tiếng vỗ của thanh tre, liền chui vào trong thanh tre. Sau đó đợi thợ mộc đi hết toàn bộ ngôi nhà, mọi người sẽ thu gom tất cả thanh tre, một người cầm bó thanh tre cột cùng pháo nổ đi trước mở đường, những người có thanh tre phải theo sau chạy ra ngoài, cái này gọi là **tống sát**!”

“Ừm, sách này không đọc uổng phí, những truyền thống do tổ tiên ta truyền lại này chẳng thể bỏ đi được!”

---
------oOo------