"Tôi cũng rất vinh dự được gặp nhà khoa học trẻ của chúng ta. Bởi vì ngài biết đấy, mọi công danh vĩ đại đều chỉ là phù du, thời gian sẽ cuốn trôi chúng đi không còn dấu vết. Ngay cả Alexander Đại đế và Caesar cũng chỉ để lại cái tên rỗng. Chỉ có học thuật mới là thứ bất diệt thực sự. Giống như Hy Lạp và La Mã, tài sản quý giá nhất mà họ để lại cho chúng ta không phải là những cuộc chinh phạt vĩ đại, mà là học thuật và luật pháp của họ. Ngài có tài năng nghiên cứu những thứ vĩnh cửu thực sự, đó mới là điều thực sự đáng kính và đáng ngưỡng mộ." Lafayette cũng cười đáp lời.
"Giống như sự bất tử của La Mã, cùng với luật pháp của họ. Thưa Hầu tước, điều ngài đang tham gia lúc này, chẳng phải cũng là một sự bất tử, một sự nghiệp vĩ đại chiếu rọi ngàn thu sao?" Joseph cũng mỉm cười đáp lại.
"Ngài nói có lý. Về hiến pháp, ngài có suy nghĩ gì không?" Hầu tước Lafayette hỏi.
"Tôi không hiểu nhiều về chính trị." Joseph trả lời, "Tuy nhiên, tôi nghĩ, giống như hình học Hy Lạp cổ đại được xây dựng trên chín tiên đề và định lý trực quan, không thể nghi ngờ, hiến pháp của chúng ta cũng nên được xây dựng trên những định lý hiển nhiên như vậy. Thưa Hầu tước, ngài từng lãnh đạo cuộc chiến tranh giành độc lập ở Bắc Mỹ. Logic trong Tuyên ngôn Độc lập của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ thực ra rất thú vị."
"Tiếp tục đi." Robespierre nói.
"Tuyên ngôn Độc lập nói: 'Chúng tôi cho rằng những chân lý này là hiển nhiên: mọi người sinh ra đều bình đẳng, Đấng Tạo hóa ban cho họ một số quyền không thể tước bỏ, trong đó có quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc. Để đảm bảo những quyền này, con người đã thành lập chính phủ giữa họ, và quyền lực chính đáng của chính phủ xuất phát từ sự đồng ý của những người bị cai trị.' Hai câu này chính là những định lý của toàn bộ Tuyên ngôn Độc lập, toàn bộ sự suy luận logic đằng sau Tuyên ngôn Độc lập của Bắc Mỹ hầu như đều được xây dựng trên những điều này. Nếu chúng ta muốn xây dựng một hiến pháp thực sự bất diệt muôn đời, thì chúng ta cũng phải tìm ra nền tảng định lý của nó. Cá nhân tôi thấy, hai câu của Tuyên ngôn Độc lập Bắc Mỹ, cũng có thể làm nền tảng định lý cho hiến pháp của chúng ta. Vì vậy, khi soạn thảo hiến pháp, trước hết chúng ta phải làm rõ những quyền mà hiến pháp của chúng ta muốn bảo vệ, sau đó xoay quanh việc làm thế nào để bảo vệ những quyền đó. Bất cứ điều gì mâu thuẫn với mục tiêu này đều có thể coi là vi hiến, và từ đó là bất hợp pháp và vô hiệu."
"Một quan điểm rất thú vị." Công tước Orléans xen vào, "Tuy nhiên Joseph, vừa nãy tôi nghe cậu nói 'hình học Hy Lạp cổ đại được xây dựng trên chín tiên đề và định lý trực quan, không thể nghi ngờ', nhưng, không phải là mười định lý và tiên đề sao? Sao vậy, cậu cũng cho rằng nên loại bỏ tiên đề thứ năm khỏi danh sách các tiên đề?"
"Ai mà không muốn chứ?" Joseph cười nói, "Kể từ thời Hy Lạp cổ đại, không một nhà toán học nào không mong muốn chứng minh tiên đề thứ năm, loại nó ra khỏi hàng ngũ các tiên đề, biến nó thành một định lý. Nếu tôi thực sự có thể giải quyết vấn đề khó khăn như vậy, thì tôi thực sự sẽ nổi tiếng – thậm chí nổi tiếng như ngài Lavoisier vậy."
Ở đây "ngài Lavoisier" mà Joseph nói đến đương nhiên là nhà hóa học vĩ đại Lavoisier. Nhưng vì cái họ này, có người lại nhớ đến nhiều điều hơn.
"Ngài Lavoisier?" Robespierre nói, "Ừm, thành tựu học thuật của ngài Lavoisier thật đáng ngưỡng mộ, có thể nói ông ấy là ánh sáng khoa học của Pháp. Nghe nói cháu trai của ông ấy cũng rất tài năng, chỉ là tài năng về nghệ thuật, gần đây vì một vở kịch mà nổi tiếng, có người còn cho rằng cậu ấy sẽ là một Corneille nữa."
"Vở kịch 'Spartacus' mà cậu ấy viết quả thật là một bi kịch không tồi, nhưng quá cấp tiến. Đặc biệt là bài 'Chiến ca của nô lệ', hoàn toàn phủ nhận mọi trật tự hiện tồn." Lafayette dường như không mấy mặn mà với vở kịch này, ông ấy nhíu mày nói tiếp, "Trật tự hiện tồn quả thật có nhiều vấn đề, cần phải thay đổi, nhưng sự thay đổi này nên là một cuộc cải cách nhẹ nhàng, chứ không phải là một trận lũ quét như chiến tranh."
"Chúng tôi đều không mong muốn một trận lũ quét như vậy." Robespierre cũng nói, "Chỉ là vị bệ hạ của chúng ta thực sự hơi cố chấp. Về vấn đề này, thực ra tôi đã nói chuyện với tiểu Lavoisier, cậu ấy cũng thừa nhận rằng cải cách trên nền tảng trật tự hiện có, xây dựng một quốc gia kiểu Anh tốt hơn là xây dựng một quốc gia kiểu Bắc Mỹ, Cách mạng Vinh quang (Năm 1688, giai cấp tư sản và quý tộc mới ở Anh phát động cuộc chính biến phi bạo lực lật đổ sự thống trị của James II, ngăn chặn sự phục hồi của Công giáo. Cuộc cách mạng này không xảy ra xung đột đổ máu, vì vậy các nhà sử học gọi nó là 'Cách mạng Vinh quang') tốt hơn chiến tranh. Nhưng cậu ấy lại nói, ở Pháp, muốn thực hiện sự thay đổi như vậy không dễ. Vì vậy đôi khi phải nói quá lên một chút, mới có thể gây được sự chú ý. Điều này giống như bạn nói với Quốc vương bệ hạ của chúng ta: 'Căn phòng này quá tối, phải mở thêm một ô cửa sổ nữa.' Nhưng ông ấy luôn không chịu đồng ý. Thế là bạn nói với ông ấy: 'Căn phòng này quá tối, tôi sẽ ra tay dỡ bỏ mái nhà.' Sau đó, Quốc vương bệ hạ có lẽ sẽ sẵn lòng thảo luận với chúng ta về việc mở cửa sổ."
Lời này khiến mọi người đều bật cười. Sự ví von này, thực tế bắt nguồn từ bài viết của Lỗ Tấn mà Joseph đã học được ở kiếp trước, sau khi xuyên không, anh đã lấy trộm nó để dùng khi trò chuyện với Armand. Giờ đây xem ra, Armand cũng đang dùng phép ẩn dụ mà anh nghe được từ Joseph.
"Ý tưởng này cũng không phải là không có lý." Lafayette cũng cười theo một chút, rồi lại khẽ nhíu mày nói, "Chỉ là tôi vẫn hơi lo lắng, vở kịch này đã khuấy động cảm xúc của người dân thành phố, đặc biệt là cảm xúc của những người vô sản ở tầng lớp thấp nhất. Và một khi cảm xúc của họ trỗi dậy, họ có thể không chỉ muốn thỏa mãn với việc mở một ô cửa sổ."
"Nhưng nếu không làm vậy, Quốc vương bệ hạ sẽ không cảm thấy áp lực chút nào, và cũng sẽ không đồng ý bất kỳ sự thay đổi nào." Công tước Orléans lại nói như vậy.
Hầu tước Lafayette ngẩng đầu, nhìn sâu vào Công tước Orléans, nhưng không nói gì.
Công tước Orléans tiếp tục nói: "Hơn nữa, Gilbert, anh cũng biết, Quốc vương bệ hạ đã điều động quân đội, điều này cũng là để gây áp lực lên chúng ta. Chết tiệt – tin tức này còn là anh nói cho tôi biết nữa chứ. – Làm sao chúng ta có thể không có chút phản ứng nào?"
"Quân đội Pháp sẽ không động thủ với chính nhân dân mình. Quân đội của chúng ta là để bảo vệ tổ quốc, chứ không phải để tàn sát nhân dân." Lafayette đáp lời.
"Anh có thể đảm bảo không?" Công tước Orléans liền hỏi.
"Đương nhiên có thể!" Lafayette không chút do dự đáp lời.
"Vậy anh có thể đảm bảo những lính đánh thuê đó cũng sẽ không tàn sát nhân dân không?"
Hầu tước Lafayette không trả lời.
"Nếu những lính đánh thuê đó nổ súng vào nhân dân, quân đội Pháp sẽ làm gì? Họ sẽ bất chấp lệnh của Quốc vương, giao chiến với những lính đánh thuê nước ngoài đó; hay sẽ đứng ngoài cuộc xem kịch?" Công tước Orléans lại truy hỏi.
Hầu tước Lafayette vẫn im lặng.
"Anh biết đấy, quân đội không biết phải làm gì." Công tước Orléans tiếp tục nói, "Nếu quân đội giao chiến với lính đánh thuê của Quốc vương, điều đó có nghĩa là chiến tranh đã bắt đầu. Đây không phải là điều các vị muốn thấy. Nếu để mặc họ tàn sát nhân dân, tôi tin rằng, đây cũng không phải là điều anh muốn thấy. Hơn nữa, quân đội can thiệp vào chính trị, về lâu dài, cũng không phải là điều tốt. Thói quen này một khi hình thành, hậu họa khôn lường."
Về quan điểm này của Công tước Orléans, Hầu tước Lafayette trong lòng thực ra cũng đồng ý, vì vậy ông ấy vẫn không thể mở lời.
"Vì vậy, hiện giờ sự so sánh lực lượng rất bất lợi cho nhân dân. Không có sự cân bằng về lực lượng, thì không có cuộc đàm phán công bằng." Công tước Orléans tiếp tục nói, "Trong tình huống như vậy, Quốc vương bệ hạ cũng sẽ không có thành ý chấp nhận ý kiến của chúng ta. Vì vậy, chúng ta cần thiết phải để sức mạnh của nhân dân được thể hiện theo một cách nào đó, để Quốc vương tỉnh táo lại, tránh ông ta làm những điều phi lý."
"Ngài nghĩ có lẽ là để nhân dân cảm thấy Quốc vương là kẻ thù của họ, để sau này ngài có thể thao túng ông ta, hoặc thậm chí thay thế ông ta phải không?" Hầu tước Lafayette nghĩ vậy, tuy nhiên, ông ấy không nói ra điều này. Bởi vì mặc dù bản thân ông ấy không có ý định thay thế Quốc vương, (Hầu tước Lafayette không xuất thân từ hoàng tộc, không có quyền thừa kế) nhưng ý định thao túng Quốc vương, nắm chặt quyền lực vương quốc trong tay mình, ông ấy cũng có. Mặc dù không thể trở thành Quốc vương, nhưng trở thành Richelieu, thậm chí tiến xa hơn, trở thành một tể tướng như Pépin cũng không phải là không thể. Vì vậy, làm mất uy tín của Quốc vương, khiến nhân dân và Quốc vương đối đầu, đối với ông ấy cũng có lợi. Vì vậy ông ấy vẫn không thể phản bác, chỉ có thể nói: "Một vở kịch, thì có thể thể hiện sức mạnh gì chứ?"
Công tước Orléans mỉm cười: "Một nhóm nô lệ, nếu quyết tâm phản kháng, cũng có thể làm lung lay La Mã hùng mạnh. Nhân dân Pháp hiện nay, mạnh hơn nô lệ La Mã; còn nước Pháp so với La Mã, lại yếu hơn nhiều. Ít nhất các quân đoàn La Mã sẽ dốc hết sức trấn áp nô lệ, quân đội của chúng ta thì không – Quốc vương cũng rõ điều này, ông ta chỉ có thể tin cậy vào những người dân vùng núi và lính đánh thuê Đức. Nếu Quốc vương của chúng ta thông minh một chút, ông ấy nên hiểu được thông điệp mà vở kịch này muốn truyền tải cho ông ấy. Chỉ cần Quốc vương sẵn lòng thỏa hiệp, chúng ta có thể lợi dụng điều này để đạt được mục tiêu lập hiến."
"Nếu Quốc vương vẫn không chịu thỏa hiệp thì sao?" Hầu tước Lafayette lại hỏi.
"Vậy thì vũ trang Vệ binh Quốc gia, dùng lực lượng này để tạo thế cân bằng với lính đánh thuê." Robespierre nói, "Kỹ năng chiến đấu của Vệ binh Quốc gia đương nhiên không bằng lính đánh thuê, nhưng về số lượng, chỉ cần cần thiết, rất dễ dàng có thể khiến họ đông gấp mấy lần hoặc thậm chí mười lần lính đánh thuê."
"Hy vọng Quốc vương của chúng ta có thể hiểu được thông điệp mà vở kịch này truyền tải. Lẽ nào ông ta thực sự muốn đi theo vết xe đổ của Charles I sao?" Công tước Orléans lại nói.
Hầu tước Lafayette nhíu mày, lời nói của Công tước Orléans thực sự quá lộ liễu.
"Đúng như Shakespeare đã nói: 'Kẻ càng gần huyết thống với chúng ta, càng muốn hút máu chúng ta.' (Trích từ 'Macbeth')"
Ông ấy suy nghĩ một lát, cuối cùng vẫn mở lời: "Bệ hạ của chúng ta không phải là người cố chấp như Charles I, ông ấy sẽ thuận theo dòng chảy của thời đại, trở thành một quân vương được nhân dân ủng hộ."
------oOo------