Trong khoảng thời gian sau đó, Joseph bận rộn đến mức gần như không có thời gian nghỉ ngơi. Anh và Carnot phải lo lắng về việc tuyển quân, tổ chức, trang bị và hậu cần cho quân đội.
Trước đây, quân đội các nước đều được tuyển mộ. Tuyển mộ quân đội tốn khá nhiều tiền, nên quy mô đương nhiên cũng khá hạn chế. Mãi đến thời Chiến tranh Ba mươi năm, quy mô quân đội các nước châu Âu vẫn còn nhỏ. Sau này, Vua Frederick II của Phổ bắt đầu thực hiện chế độ nghĩa vụ quân sự, khiến nước Phổ nhỏ bé bỗng chốc trở thành cường quốc quân sự.
Đương nhiên, để binh lính được tuyển mộ sẵn sàng chiến đấu vì nhà vua, nhà vua phải làm hài lòng những người lính đó. Vì vậy, Frederick II đã đẩy mạnh giáo dục quốc dân, đẩy mạnh lòng yêu nước, dần dần biến thần dân của mình thành công dân. Điều này cũng giúp cho binh lính Phổ dưới quyền ông ta, trong Chiến tranh Bảy năm, có thể cầm đồng lương ít ỏi nhất, dũng cảm cùng lúc chiến đấu với hầu hết các cường quốc quân sự ở châu Âu.
Nhưng làm như vậy cũng có cái giá của nó. Đó là thần dân không có quyền lợi, cũng không có nhiều nghĩa vụ; còn công dân có nhiều nghĩa vụ, nhưng đồng thời họ cũng sẽ yêu cầu nhiều quyền lợi. Muốn biến công dân của mình thành một bầy sói, có một điều kiện tiên quyết, đó là bạn phải cho họ ăn thịt!
Thời Vua Frederick II, thông qua một loạt các cuộc chiến tranh thắng lợi, Phổ đã thu được rất nhiều lợi nhuận, nói cách khác, ông ta đã làm bánh lớn hơn, vì vậy tất cả các tầng lớp đều được chia phần bánh nhiều hơn trước, mọi người cũng đều hòa thuận. Nhưng sau khi Vua Frederick II qua đời, tình hình lại thay đổi. Phổ không còn một đầu bếp giỏi có thể liên tục làm cho chiếc bánh ngày càng lớn hơn, thế là việc phân chia lợi ích trở thành một trò chơi tổng bằng không, rồi, những người cai trị Phổ phát hiện ra rằng, thần dân tốt hơn công dân quá nhiều... Thế là Phổ bắt đầu quay ngược lại, kết quả là đến thời chiến tranh Napoleon, bầy sói của Frederick Đại đế từng khiến cả châu Âu run sợ, cuối cùng đã bị con cháu ông ta nuôi dưỡng thành một lũ chó Husky chiến đấu kém cỏi.
Tuy nhiên, nước Pháp hiện tại không còn những lo lắng về việc biến thần dân thành công dân. Bởi vì trong cuộc cách mạng, "thần dân" đã không còn tồn tại. Nếu đã như vậy, tại sao không thay thế chế độ mộ binh bằng chế độ nghĩa vụ quân sự phổ cập? Ít nhất như vậy, số lượng quân đội có thể tăng lên đáng kể. Xét về dân số của Pháp, khi cần thiết, việc huy động hàng triệu quân cũng không phải là không thể. Nếu thực sự có thể huy động được nhiều quân như vậy, toàn châu Âu sẽ chỉ có thể run rẩy dưới ánh hào quang của nước Pháp, và vị vua nào dám "nói lung tung" về chuyện của Pháp nữa?
Đương nhiên, chỉ triệu tập binh lính thôi vẫn chưa đủ, còn nhiều việc khác nữa. Ví dụ, thời gian phục vụ của lính nghĩa vụ là có hạn, điều này có nghĩa là so với binh lính của các nước khác, trình độ kỹ chiến thuật của những binh lính này có thể thấp hơn.
Ngoài ra, việc tuyển quân tiết kiệm tiền là do tiền lương của binh lính ít, điều này cũng sẽ ảnh hưởng đến tinh thần. Muốn binh lính giữ được tinh thần cao trong khi không nhận được nhiều tiền, nhiều khi cần phải giáo dục lòng yêu nước cho họ, nâng cao địa vị xã hội của họ, và bổ sung thêm một số ưu đãi khác, ví dụ như tiền lương của quân đội ở một số quốc gia phương Đông đời sau cũng không cao, nhưng để nhập ngũ, nhiều khi còn phải đi cửa sau, trong đó có những yếu tố này.
"Trong quân đội không thể có trần kính đối với dân thường nữa." Joseph nói, "Ngay cả một binh nhì, nếu thể hiện xuất sắc, cũng nên có cơ hội thăng tiến. Ừm, những binh lính thể hiện xuất sắc trong huấn luyện và thực hiện nhiệm vụ nên có cơ hội được vào các trường quân sự để học tập."
"Trần kính?" Carnot cười, "Cách nói này rất hình tượng. Bây giờ đã là thời đại mới, trần kính như vậy thực sự không nên tồn tại nữa. Nhưng nếu tất cả mọi người đều có cơ hội vào trường quân sự học, thì số lượng và quy mô trường quân sự sẽ không đủ."
"Chúng ta có thể chia các trường quân sự thành nhiều cấp bậc. Cấp thấp nhất sẽ được thiết lập ở cấp đại đội trong quân đội. Đại đội trưởng ngoài công việc hàng ngày còn phải chịu trách nhiệm giáo dục văn hóa cơ bản cho các trung đội trưởng cấp dưới. Ít nhất phải giúp họ hiểu được các mệnh lệnh quân sự – một khi chế độ nghĩa vụ quân sự được thực hiện, số lượng quân đội được mở rộng, việc xuất hiện một loạt các trung đội trưởng không biết chữ không phải là chuyện lạ. Giống như sức mạnh của quân đoàn La Mã phần lớn nằm ở các sĩ quan cấp thấp chất lượng cao ở cấp 'thập phu trưởng', nếu các tiểu đội trưởng, trung đội trưởng của chúng ta đều là những kẻ ngốc mù chữ, khả năng hiểu và thực hiện mệnh lệnh của họ sẽ không tốt. Sức chiến đấu của toàn bộ quân đội sẽ bị giảm đi đáng kể. Vì vậy, tôi nghĩ cấp đại đội phải có giáo dục nhằm mục đích xóa mù chữ.
Đương nhiên việc giáo dục này có thể dựa vào sức mạnh của chính đại đội, không cần nhân viên giáo dục chuyên trách. Chúng ta chỉ cần chịu trách nhiệm kiểm tra, và liên kết kết quả kiểm tra với việc thăng chức của đại đội trưởng là được."
"Đó là một cách hay." Carnot cười, "Chẳng qua sau này các đại đội trưởng sẽ chửi rủa anh đấy."
"Không, họ sẽ chỉ chửi rủa ông thôi." Joseph nói, "Ông mới là người quản lý, tôi chỉ là phó của ông thôi."
"Vậy thì cứ để họ chửi đi." Carnot nói.
"Và sau đó là các trường quân sự dành cho những tiểu đội trưởng, trung đội trưởng xuất sắc ở cấp đại đội, tiểu đoàn, chúng ta sẽ gọi chúng là trường bồi dưỡng sĩ quan sơ cấp. Dạy một số kiến thức cơ bản, sau khi họ hoàn thành khóa học, chúng ta có thể cho họ đảm nhiệm các chức vụ cấp đại đội. Rồi đến các trường dành cho các chỉ huy cấp cao hơn, những trường này đều cần giáo viên. Ừm, một số sĩ quan lớn tuổi có thể làm giáo viên ở đó." Joseph bổ sung. Anh nhấn mạnh từ "lớn tuổi" một cách đặc biệt.
Carnot lập tức hiểu ý anh. Ông ta cười nói: "Cái gì mà lớn tuổi, chính là ném những sĩ quan chính trị không đáng tin cậy vào đó. Đây cũng là một cách. Ngoài những điều này, anh còn có ý tưởng gì khác không?"
"Tôi còn một ý tưởng nữa." Joseph nói, "Chúng ta có lẽ còn có thể rút ngắn thời gian phục vụ của binh lính..."
"Làm sao có thể?" Carnot trợn tròn mắt, "Ông Bonaparte, tôi biết ý ông là muốn tiết kiệm tiền, tuy nhiên thời gian phục vụ của lính nghĩa vụ vốn đã ngắn, như vậy, thời gian huấn luyện quân sự tự nhiên đã không đủ, trình độ kỹ chiến thuật của binh lính đã đáng lo. Nếu lại rút ngắn thời gian phục vụ, vậy chất lượng quân sự làm sao đảm bảo? Hơn nữa tiếp tục rút ngắn thời gian, thì chúng ta sẽ phải huấn luyện binh lính liên tục, chi phí này ngược lại sẽ tăng lên."
"Thưa ông Carnot, giải ngũ không phải là kết thúc." Joseph giải thích, "Tất cả các binh lính xuất ngũ, tên của họ sẽ được ghi vào danh sách của Vệ binh Quốc gia, trở thành một thành viên của Quân đội Cách mạng Quốc dân. Như vậy, chúng ta sẽ không phải tiêu tốn quá nhiều tiền để duy trì một đội quân khổng lồ. Còn những binh lính đã được huấn luyện, chúng ta đưa họ vào Vệ binh Quốc gia, thì không cần tiêu tiền của chính phủ nữa, nhưng vẫn có thể đảm bảo một mức độ huấn luyện nhất định, một trình độ kỹ thuật nhất định. Một khi có chiến tranh, chúng ta có thể triệu tập họ trở lại quân đội từ Vệ binh Quốc gia."
Carnot nghe xong, không nói gì ngay lập tức, mà cúi đầu suy nghĩ một lúc, rồi nói: "Ý tưởng của anh rất sáng tạo. Tuy nhiên nó liên quan đến nhiều vấn đề phức tạp, chúng ta còn phải tính toán kỹ lưỡng, nhưng tôi nghĩ, phương pháp này đáng để nghiên cứu..."
Mặc dù Joseph dạy học ở trường quân sự, nhưng về quân sự, anh thực sự là một kẻ "tay ngang", tuy nhiên một số kinh nghiệm ở đời sau vẫn cho anh cơ hội "làm màu" trước các chuyên gia thực thụ. Đề xuất của anh, nếu đặt vào thời hiện đại, thực ra rất bình thường, chẳng qua là lực lượng dự bị mà thôi. Nhưng trong thời đại này, đó tuyệt đối là một ý tưởng tuyệt vời.
Tuy nhiên, giữa ý tưởng và một giải pháp thực tế khả thi vẫn còn một khoảng cách rất lớn. Và để bắc cầu qua khoảng cách đó, cần rất nhiều công việc tỉ mỉ. Về những mặt này, Joseph thực sự không thạo lắm. Nhưng khả năng của Carnot trong lĩnh vực này thực sự rất nổi bật. Ông ta không chỉ có tư duy nhanh nhạy và tinh tế, mà còn có kinh nghiệm phong phú, xử lý mọi việc đều dễ dàng. Nhiều việc mà người khác thấy rất khó khăn, Carnot đều có thể sắp xếp một cách có trật tự và hợp lý. Thêm vào đó, Carnot có sức khỏe tốt và tràn đầy năng lượng. Nhiều khi, ông ta có thể làm việc gần hai mươi giờ một ngày.
"Tên này năng lực làm việc vốn đã mạnh, cộng thêm sự nỗ lực như vậy, một mình hắn ta ít nhất có thể bằng mười người! Hơn nữa còn phải là mười chuyên gia! Tên này hoàn toàn không phải người!" Trong thư gửi Napoleon, Joseph đã mô tả cấp trên của mình như vậy.
"Joseph Bonaparte là người tài năng nhất mà tôi từng gặp, đầu óc anh ấy là một kho báu! Tôi dám nói, ngay cả kho báu truyền thuyết của Alexander Đại đế cũng không phong phú bằng kho báu trong đầu anh ấy. Bất cứ khi nào, bất cứ vấn đề gì, chỉ cần tìm đến anh ấy, anh ấy luôn có thể lấy ra một bảo bối có thể giải quyết vấn đề từ kho báu đó. Tuy nhiên Joseph Bonaparte cũng là người tôi từng gặp thích nhất, và giỏi nhất trong việc lười biếng. Chỉ cần có thể lười biếng, anh ấy sẽ nắm bắt mọi cơ hội để lười biếng.
Tuy nhiên, tôi nói anh ấy giỏi lười biếng không phải là nghĩa xấu. Anh ấy luôn có thể tìm ra những cách đơn giản hơn để tránh những công việc phức tạp. Ví dụ, anh ấy sẽ sử dụng phương pháp toán học để xây dựng mô hình cho các công việc khác nhau, sau đó phối hợp chúng. Nhờ đó, hiệu quả thực hiện được nâng cao đáng kể. Sau đó, anh ấy có thể dành thời gian tiết kiệm được cho những việc khác. Nói thật, nhìn thấy trạng thái làm việc như vậy của anh ấy, tôi vừa ngưỡng mộ, vừa ghen tị. Tôi phải làm việc hơn mười giờ một ngày, vẫn còn rất nhiều việc không kịp làm, còn anh ấy, nhiều nhất làm việc tám giờ, vẫn còn thời gian nghiên cứu toán học, thậm chí thỉnh thoảng còn xuất bản một hoặc hai bài báo!
Ngoài ra, Bonaparte còn có một phẩm chất quý giá nữa, đó là sự liêm khiết. Ngài biết đấy, những việc liên quan đến hậu cần, có thể làm ra bao nhiêu mánh khóe. Nếu đổi người khác, ở vị trí của Bonaparte bây giờ, không biết sẽ làm giàu như thế nào nữa. Nhưng ông Bonaparte lại khá tự kỷ luật, thậm chí ngay cả một số lợi ích lẽ ra được hưởng theo quy tắc "xám", ông ấy cũng nhận rất miễn cưỡng. Tôi dám nói, nếu không phải lo lắng không nhận những thứ này, có thể gây ra sự bất mãn của người khác, và gây rắc rối cho công việc, có lẽ ông ấy còn không nhận..."
Đây là đánh giá của Carnot về Joseph trong lá thư gửi cho thầy mình là Monge. (Đương nhiên, về điểm liêm khiết này, Carnot đã hiểu lầm Joseph, lý do Joseph "liêm khiết", lý do thứ nhất là nhát gan, lý do thứ hai là, anh ấy cảm thấy, lợi dụng công việc này, anh ấy có thể biết rất nhiều thông tin nội bộ, đã đủ để anh ấy kiếm tiền hợp pháp rồi. Giống như một vị quận trưởng nào đó ở New York của Mỹ đời sau, trong nhiệm kỳ của mình được cho là không nhận lương, nhưng trong toàn bộ nhiệm kỳ, tài sản cá nhân của ông ấy lại hợp pháp tăng gấp mấy lần.) Tóm lại, Joseph và Carnot đều rất hài lòng với đối tác của mình. Và công việc của họ thực sự cũng được tiến hành khá tốt. Đến khoảng tháng 5 năm sau, một kế hoạch bao gồm nghĩa vụ quân sự, trường quân sự, lực lượng dự bị đã bắt đầu được thử nghiệm ở Paris. Hầu tước Lafayette rất hài lòng với công việc của họ, và chuẩn bị phổ biến mô hình này ra các khu vực khác trên cả nước.
------oOo------