Một tháng sau, khi đoàn của Giáo sư Anton Perutz tới Đông Phi, Viện Nghiên cứu Nông nghiệp Đông Phi có thể đi vào hoạt động.
Ngày 15 tháng 8 năm 1868. Khu Bắc Hồ Lớn (Uganda).
Vừa xong việc đồng áng, những người di cư lại bắt tay ngay vào công cuộc trồng cây.
Lần này, họ trồng giống cây cao su nhập khẩu từ Brazil. Dưới sự hướng dẫn của các chuyên gia nông nghiệp Brazil, những người di cư tuân thủ quy trình trồng cây cao su con.
"Cây giống ở đây không được trồng quá dày, phải đảm bảo thông thoáng, đủ ánh sáng và thuận tiện giao thông để sau này dễ quản lý và thu hoạch mủ." Albert Vilga – "Chuyên gia" nông nghiệp Brazil – nói với các nông dân thuộc địa.
Albert Vilga thực chất chỉ là một nông dân trồng cao su bình thường ở Brazil, nhưng có kinh nghiệm trồng trọt phong phú.
"Phải làm tốt hệ thống thoát nước, nhất là ở những khu vực có độ dốc thấp. Nhưng cũng không nên để độ dốc quá cao, chỉ cần hơi nghiêng một chút là được."
"Thưa ông Albert Vilga, nhiệt độ có ảnh hưởng đến sự phát triển của cây cao su không?" Một người di cư Đông Phi hỏi.
"Không, không, đó không phải điều các bạn cần quan tâm. Nhiệt độ ở vùng nhiệt đới hầu như đều phù hợp với cây cao su. Tất nhiên, nếu độ cao quá lớn thì không được. Khi nhiệt độ xuống dưới 5°C, cây cao su có thể bị tổn thương do lạnh. Nhưng tôi sống ở Brazil nhiều năm, chưa từng thấy nhiệt độ thấp như vậy." Albert Vilga trả lời.
"Mấy người mới tới chắc không biết, Đông Phi căn bản không có bốn mùa xuân-hạ-thu-đông. Quanh năm nhiệt độ đều như nhau, chỉ chia thành mùa mưa và mùa khô thôi." Một người di cư lâu năm nói với những người mới.
"Nói rất đúng. Đó cũng là lý do chúng ta trồng cao su ở đây. Lượng mưa ở khu vực này ổn định và cân bằng nhất, nên phải trồng quy mô lớn chứ không phải nơi khác." Albert Vilga giải thích.
Cây cao su ưa nhiệt và ẩm. Nhiệt độ ở Đông Phi không phải vấn đề, nhưng độ ẩm thì khó kiểm soát hơn. Lượng mưa hàng năm ở khu vực trồng cao su không được dưới 1200mm. Trong khi đó, Đông Phi có khí hậu thảo nguyên nhiệt đới, lượng mưa không ổn định, dao động từ 600mm đến 1100mm. Khu Hồ Lớn là một trong số ít nơi có lượng mưa dồi dào nhờ diện tích mặt nước gần 70.000 km², ảnh hưởng trực tiếp đến lượng mưa địa phương.
"Thưa ông Albert Vilga, cây cao su này dùng để làm gì vậy?" Một người di cư tò mò hỏi.
Albert Vilga lắc đầu: "Cụ thể dùng làm gì, tôi cũng không rõ. Trước đây tôi chỉ trồng và thu hoạch, sau đó thương nhân sẽ đến mua. Tôi chỉ biết sản phẩm thu hoạch được là chất dạng keo, để lâu sẽ cứng lại."
Albert Vilga nói thật. Số cao su hắn trồng đều được người châu Âu mua lại, và quá trình chế biến diễn ra ở bên kia đại dương. Hắn không cần biết cao su dùng để làm gì, chỉ cần biết trồng nó có thể đổi lấy tiền là đủ.
Mục đích trồng cao su ở Đông Phi đã rõ ràng. Không ai hiểu rõ giá trị chiến lược của cao su hơn Ernst. Trong tương lai, các ngành công nghiệp của tập đoàn Hechingen chắc chắn sẽ phụ thuộc nhiều vào cao su, nên cần chuẩn bị từ sớm.
Chu kỳ sinh trưởng của cao su khá dài, ít nhất 6-7 năm mới có giá trị kinh tế. Vì vậy, trồng sớm thì thu hoạch sớm.
Năm nay, họ bắt đầu với một đồn điền cao su rộng hàng nghìn mẫu, sau đó mở rộng dần hàng năm. Đất đai nhiều chính là lợi thế.
Thực tế, điều kiện trồng cao su ở Đông Phi không thể so với Tây Phi – nơi có khí hậu rừng mưa nhiệt đới lý tưởng. Nhưng nếu chăm chỉ, đảm bảo độ ẩm đất và ánh sáng, việc trồng cao su ở Đông Phi vẫn có triển vọng.
Lý do thúc đẩy trồng cao su ven Khu Hồ Lớn là vì đây chính là nơi phù hợp nhất. Nếu không trồng ngay bây giờ, sau này sẽ tốn nhiều công sức cải tạo. Khu Hồ Lớn đáp ứng mọi điều kiện trồng cao su, đặc biệt là lượng mưa – chỉ kém một chút so với khí hậu rừng mưa nhưng vượt trội hẳn thảo nguyên. Những cánh rừng nhiệt đới rậm rạp quanh hồ là bằng chứng rõ nhất.
"Đừng quan tâm nó dùng làm gì, miễn là không ảnh hưởng đến bữa ăn của chúng ta là được. Việc trồng cái này để làm gì không phải chuyện của chúng ta."
"Cũng đúng."
"Tiên sinh Albert Vilga, lúc nãy ông nói cây này phải thu hoạch. Vậy thu hoạch kiểu gì? Có phải chặt cây khi nó trưởng thành không?"
Albert Vilga nghe xong chỉ muốn bật cười. Người Đức quả thật chưa từng thấy thế giới bên ngoài, đến cách thu hoạch cao su cũng không biết.
"Không, không, mọi người hiểu nhầm rồi. Cây cao su không giống những loại cây thông thường."
"Chẳng lẽ nó ra quả rồi hái như cây ăn trái?"
Albert Vilga nhịn cười giải thích: "Mọi người nghe tôi nói đã. Thu hoạch cao su giống như lấy máu vậy. Phải rạch một đường trên thân cây để 'máu' chảy ra. Chúng ta sẽ đặt sẵn dụng cụ hứng, khi đầy thì thu được một phần cao su."
"Ôi! Nghe đáng sợ quá."
"Không đáng sợ chút nào. Tôi chỉ ví von thôi. Thực chất đó là nhựa cây, màu trắng, chẳng giống máu tí nào. Tôi nói vậy để mô tả sinh động hơn thôi." Albert Vilga không muốn nghe những suy đoán linh tinh.
"Thì ra là vậy." Mọi người đồng thanh.
Albert Vilga nói tiếp: "Hơn nữa, các bạn chưa cần lo thu hoạch làm gì. Những cây giống này phải mất 6-7 năm mới lớn. Trước đó, các bạn chưa có cơ hội tiếp xúc đâu. Đến lúc đó, sẽ có người khác tới dạy cách lấy mủ."
…
Albert Vilga không phải loại "Chuyên gia" tầm thường.
Ngoài kinh nghiệm trồng cao su cơ bản, khả năng nói tiếng Đức chính là lý do Đông Phi mời hắn tới hướng dẫn.
Nếu không, chỉ riêng vấn đề giao tiếp đã đủ gây khó khăn, nhất là khi phần lớn dân di cư quanh Khu Hồ Lớn mới tới Đông Phi vài tháng.
Trong số đó có nhiều người Đức, nên họ trò chuyện với Albert Vilga khá dễ dàng. Tất nhiên, chính quyền thuộc địa cũng điều động một số dân di cư lâu năm tới hỗ trợ người mới thích nghi.
Các giáo viên tiếng Đức cũng đang được đào tạo gấp. Chẳng bao lâu nữa, chương trình giáo dục bắt buộc kiểu Đông Phi sẽ được triển khai ở ba khu vực mới.
May mắn là những người di cư mới phần lớn không mang theo trẻ nhỏ do rủi ro trên biển quá lớn.
Vì vậy, giáo dục ở vùng mới chiếm đóng sẽ bắt đầu từ lớp học cho người lớn, đặc biệt là người Hoa, người Serbia… Ưu tiên hàng đầu là rèn luyện khả năng giao tiếp.
(Hết chương)
Chú thích: [1] Mủ cao su: Nhựa cây cao su, nguyên liệu thô để sản xuất cao su tự nhiên. [2] Giáo dục bắt buộc kiểu Đông Phi: Hệ thống giáo dục do chính quyền thuộc địa thiết lập, tập trung vào tiếng Đức và kỹ năng lao động.
------oOo------