Qua cuộc điều tra sơ bộ, Ramoscato cho rằng tiềm năng của thành phố Nairobi là không nhỏ. Theo suy nghĩ của ông ta, có lẽ nơi đây không chỉ có thể phát triển ngành dệt may, mà còn có thể mở rộng sang các lĩnh vực kinh doanh khác. Tất nhiên, nếu mỏ than tại Kitui được xác nhận thì càng tốt. Quan trọng nhất là, hiện nay ngoài chính quyền Đông Phi, Nairobi chưa có đối thủ cạnh tranh, trong khi phần lớn đồng liêu đều chen chúc ở Mombasa.
…
Ngày 28 tháng 3, sự bất mãn của dân chúng Paris bùng nổ. Người dân Paris vũ trang chiếm lĩnh quyền kiểm soát thành phố, quyết tâm cắt đứt với chính phủ bán nước Pháp. Cùng ngày hôm đó, Quốc vương Konstantine của Đông Phi bắt đầu chuyến thị sát thành phố nội địa Dodoma.
Dodoma – vốn là thủ đô của Tanzania trong đời trước – có thể được mô tả ngắn gọn bằng câu: “nút thắt giao thông, nơi tranh chấp của binh gia”. Nói cách khác, xét về bản thân thì nơi đây chẳng có gì nổi bật để ca ngợi.
Quả đúng như vậy. Dù từng là thủ đô Tanzania, Dodoma cũng chẳng thể cạnh tranh nổi với Dar es Salaam. Tổng thống cũng dành nhiều thời gian ở Dar es Salaam hơn là Dodoma, nhiều cơ quan chính phủ cũng không muốn chuyển đến Dodoma. Thủ đô trên danh nghĩa này chẳng khác nào “kinh đô phụ” của Dar es Salaam.
Dodoma được chọn làm thủ đô Tanzania là bởi vị trí của nó nằm ở trung tâm hình học lãnh thổ. Thế nhưng, đối với Vương quốc Đông Phi hiện tại, trung tâm hình học lại ở thành phố Mbeya. Dodoma chỉ giữ vai trò một đầu mối giao thông, mà trong Đông Phi, những đầu mối giao thông ngang hàng với Dodoma thì không hề ít.
Hiện nay, Dodoma là thủ phủ của tỉnh Cao Nguyên, đồng thời là trung tâm buôn bán nông sản và hàng hóa. Tỉnh Cao Nguyên chủ yếu phát triển nông – mục nghiệp, dân số chỉ có khoảng hai vạn người (không tính thổ dân). Trong số những thành phố được Đông Phi khai phá sớm nhất, sự phát triển của Dodoma không mấy nổi bật.
Lượng mưa trung bình năm tại đây chỉ từ 400–600mm, thấp hơn bốn phương đông, tây, nam, bắc.
Do đó, khí hậu thảo nguyên khô cằn rất rõ rệt, chăn nuôi phát triển, còn cây trồng chủ yếu là lúa mì, ngô, vừng, khoai tây, bông vải – những loại chịu hạn.
Lý do Konstantine tới Dodoma thị sát là để trực tiếp cảm nhận sự khác biệt khí hậu giữa vùng cao nguyên nội địa Đông Phi và vùng duyên hải.
Đến nơi, đoàn của Konstantine không vội vào thành phố mà được quan chức địa phương đưa đi tham quan tình hình nông nghiệp.
Konstantine nói: “Dodoma so với Trấn thứ Nhất quả là mát mẻ hơn nhiều. Các vùng cao nguyên của Đông Phi đều như vậy sao?”
Sivert đáp: “Đúng vậy, thưa Bệ hạ. Thần đã đi nhiều nơi trong Đông Phi, chỉ cần là cao nguyên thì khí hậu đều giống nhau. Tuy nhiên, lượng mưa ở Dodoma lại kém xa các vùng cao nguyên khác, đây cũng là khuyết điểm trong phát triển nông nghiệp.”
Quan chức cấp cao của tỉnh Cao Nguyên – Gudrian – bổ sung: “Tuy lượng mưa ít, nhưng chính điều đó tạo nên sự khác biệt trong nông nghiệp của Dodoma cũng như toàn tỉnh so với các nơi khác. Khí hậu mát mẻ khô ráo đã giúp tỉnh Cao Nguyên trở thành vùng sản xuất khoai tây số một cả nước. Chất lượng lúa mì và các loại cây trồng khác cũng khá tốt. Chăn nuôi của chúng tôi cũng phát triển nhất Đông Phi.”
Về trồng khoai tây, Gudrian có nhiều kinh nghiệm. Ông vốn xuất thân từ vùng nông thôn Hạ Saxony ở Đức, cũng là một trong những vùng sản xuất khoai tây chính của Đức.
Còn về chăn nuôi, tỉnh Cao Nguyên lại càng có ưu thế. Tuy diện tích không thể so sánh với các đồng cỏ phía bắc (chủ yếu ở tỉnh Đông, tỉnh Turkana, tỉnh Juba), nhưng điều kiện mưa thuận lợi hơn, sản lượng sức kéo cũng vượt trội. Dù vậy, các đồng cỏ phía bắc lại có lợi thế trong xuất khẩu thịt, nhờ có các cảng Mombasa và Kismayo tiện lợi đưa hàng sang châu Âu, Trung Đông.
Konstantine gật đầu: “Khí hậu nơi đây quả thật rất giống vùng Phổ.”
Gudrian: “Đúng thế, thưa Bệ hạ. Cả Hạ Saxony và vùng Cao Nguyên đều có nhiệt độ trung bình năm khoảng 17 độ. Khác biệt ở chỗ, Cao Nguyên quanh năm không có mùa đông hay mùa hè rõ rệt, biến động nhiệt độ không lớn, nhưng chênh lệch ngày – đêm lại cao hơn Hạ Saxony. Lượng mưa thì tương tự, nhưng Hạ Saxony đều đặn hơn.”
Konstantine trầm ngâm: “Vấn đề lượng mưa không thể xem nhẹ. Lượng mưa Đông Phi vốn bất ổn hơn Đức, công trình thủy lợi cũng kém xa. Muốn cải thiện điều kiện sản xuất nông nghiệp, nhất định phải xây dựng thủy lợi.”
Sivert thưa: “Chúng thần vẫn luôn thúc đẩy. Hàng năm, chính quyền đều coi hạ tầng là mối quan tâm hàng đầu. Gần như lúc nào rảnh, chúng thần cũng huy động nô lệ xây kênh mương, hệ thống tưới tiêu.”
Konstantine: “Ừm, ngoài ra còn phải đào thêm hồ chứa, tích nước mưa mùa mưa để bảo đảm tưới tiêu và sinh hoạt mùa khô.”
Sivert: “Thưa Bệ hạ, đây là một công trình khổng lồ. Về kỹ thuật hiện nay cũng gặp nhiều khó khăn, chỉ có thể dựa vào sức người mà làm từng chút.”
Konstantine: “Không cần vội. Dẫu là công trình của nhiều thế hệ, sớm muộn gì cũng sẽ thành.”
Sau khi tham quan nông nghiệp, đoàn mới vào nội thành Dodoma.
So với Trấn thứ Nhất, quy mô nơi đây nhỏ hơn nhiều, kiến trúc và đường sá cũng lạc hậu. Tuy nhiên, vẫn giữ được nét sạch sẽ gọn gàng của thành phố Đông Phi. Dù nhiều con đường vẫn là sỏi đá, nhưng phẳng phiu, đôi bên rãnh thoát nước không có lá khô, hiển nhiên có người quét dọn thường xuyên.
Gudrian báo cáo: “Dodoma nối liền tỉnh Trung ương, Mbeya, Kigoma, Mwanza và Arusha. Giao thông thuận tiện. Ngoại trừ tuyến đường tới Arusha đang thi công, các tuyến khác đều thông suốt.”
Con đường từ Dodoma đi Arusha chỉ mới bắt đầu xây dựng từ cuối năm ngoái, vì thủ phủ tỉnh Kilimanjaro (nguyên là Bắc Cao Nguyên) đã dời từ Karatu về Arusha.
Konstantine dặn: “Dodoma là một trong những nút giao thông của khu vực Tanganyika, rất quan trọng. Các ngươi ở tỉnh Cao Nguyên phải luôn đảm bảo thông suốt các trục đường chính.”
Gudrian: “Vâng, Bệ hạ yên tâm. Chúng thần đều tổ chức người kiểm tra sửa đường hàng ngày.”
Sau đó, Konstantine còn ghé thăm các hộ dân thường. Dodoma với vai trò trung tâm nông sản và hàng hóa, cư dân phần lớn cũng dựa vào đó mà sinh kế.
Nông sản từ tỉnh Cao Nguyên và sâu hơn nữa là các hành tỉnh Hohenzollern đều trung chuyển qua đây, rồi đưa đến Dar es Salaam để xuất khẩu.
Các tỉnh phía bắc như Kilimanjaro dựa vào cảng Tanga; xa hơn nữa là nhiều tỉnh dựa vào cảng Mombasa. Các tỉnh ven hồ ở Đại Hồ thì vận chuyển bằng đường thủy đến Kisumu, rồi qua Nairobi, cuối cùng ra Mombasa.
Phía nam, gồm Zambia và Zimbabwe, thì trung chuyển ở Karonga thuộc tỉnh Nam Salzburg, đi tiếp qua hồ Malawi đến tỉnh Biển Hồ, rồi theo sông Ruvuma ra cảng Mtwara xuất khẩu.
Nhiều tuyến thương mại chính của Đông Phi không hề đi qua Dodoma, cũng vì thế mà Dodoma chỉ là nút giao thông, nhưng không phải trọng yếu bậc nhất.