Mombasa, một trong hai cảng biển danh tiếng nhất Đông Phi cùng với Dar es Salaam, được người Ả Rập xây dựng từ thế kỷ 11.
Giờ đây, sau khi Hiệp ước Đông Phi được ký kết, Mombasa - cảng quan trọng thứ hai của Vương quốc Hồi giáo Zanzibar - đã rơi vào tay chính quyền thuộc địa Đông Phi. Để nâng cao năng lực vận hành, chính quyền thuộc địa bắt tay vào cải tạo cơ sở hạ tầng cảng.
Hôm nay, nhiệt độ cao nhất tại Mombasa là 33°C, thấp nhất là 22°C.
Ban ngày làm việc tại cảng vẫn có phần oi bức, nhưng vẫn nằm trong mức chịu đựng được.
Binh lính thuộc địa đang chỉ huy nô lệ da đen đẩy xe cút kít chở cát đá qua lại khu cảng. Toàn bộ công việc nạo vét cũng do nô lệ da đen đảm nhận.
Những nô lệ da đen này đều là tài sản của Vương quốc Hồi giáo Zanzibar, do việc bàn giao thuộc địa vẫn chưa hoàn tất nên tạm thời bị Thuộc địa Đông Phi trưng dụng.
Ngoài binh sĩ giám sát việc cải tạo cảng và các nô lệ da đen, phần lớn còn lại là công nhân người Hoa và dân nhập cư từ Đế quốc Áo.
Để tu sửa cảng quan trọng như Mombasa, chính quyền thuộc địa đã phải xuất kho lượng xi măng dự trữ cuối cùng.
Hiện tại, xi măng ở thuộc địa đều được chuyển đến từ châu Âu qua đường biển nên số lượng rất hạn chế.
Trên bến cảng, dân nhập cư Đế quốc Áo tên Mitrovic đang chỉ huy công nhân thi công các công trình trên bến.
Mitrovic là một nông dân gốc Slav đến từ miền nam Đế quốc Áo. May mắn là hắn từng đi học 2 năm, có kinh nghiệm xây nhà thờ ở quê nhà nên được bổ nhiệm làm tổ trưởng công trình, chỉ huy thi công.
Nông dân thời này đều có vài kỹ năng thủ công, việc tu sửa nhà cửa không thành vấn đề - những ngôi nhà tồi tàn của họ thường truyền lại 4-5 đời.
Vì vậy, dù chưa từng tiếp xúc với xi măng, công nhân Hoa nhanh chóng học được từ di dân Áo - chỉ khác là trộn xi măng thay vì đất sét.
Một vài công nhân dùng xà beng cạy bỏ những viên gạch đá đã mục nát và lung lay, thậm chí có cả những nền đất nện.
Nhân viên khác xúc đổ phế liệu lên xe cút kít, chở đến bãi đổ tạm. Số vật liệu này sau có thể dùng lót đường.
“Chỗ này, xây đến nửa mét,” Mitrovic nói với công nhân.
Hắn giơ thước đo, đưa tay vuông góc ở vạch 50cm để diễn đạt cho công nhân người Hoa hiểu ý.
"Như thế này, hiểu không?" Mitrovic nói.
Đây chính là tác hại của việc bất đồng ngôn ngữ — hai bên phải dùng rất nhiều ngôn ngữ hình thể để giao tiếp. Dù đôi bên đều biết chút tiếng Đức, nhưng rất hạn chế.
Nhiều dân nhập cư Đế quốc Áo biết chút tiếng Đức, nhưng đa phần chỉ nói được phương ngữ quê nhà, tiếng Đức chỉ bập bẹ vài câu — có khi học lỏm từ giới quý tộc cai trị.
Còn người Hoa nhập cư thì từng được học tiếng Đức, chủ yếu qua các lớp học tạm thời của thuộc địa, dạy một số từ vựng và cụm từ đơn giản.
Tuy nhiên, thời gian học quá ngắn, lại thiếu môi trường sử dụng, bởi đợt nhập cư đầu tiên ngoài lính đánh thuê Đức thì chủ yếu là người Hoa, hoàn toàn không có chỗ để dùng tiếng Đức. Công việc phiên dịch thường do học viên của Học viện Quân sự Hechingen đảm nhận.
Tuy nhiên, việc tuyển dụng công nhân ở thuộc địa không hề bừa bãi. Điều kiện là người nhập cư lâu năm và biết đôi chút tiếng Đức mới đủ tư cách làm công nhân.
Vì vậy, cả người Áo lẫn người Hoa làm việc tại Mombasa đều biết chút tiếng Đức — nhưng không nhiều.
Trong thuộc địa, số lượng công nhân rất ít, nhưng chỉ cần rời khỏi cánh đồng là địa vị người Hoa đã nhích lên một bậc.
Hiện tại ở Đông Phi, thứ tự địa vị là: lính > công nhân > nông dân. Muốn làm lính hay công nhân, ít nhất phải biết đôi chút tiếng Đức, không thì cứ về làm ruộng.
Công nhân người Hoa ít ra cũng ngang hàng với dân nhập cư Đế quốc Áo làm nông — điều đó thể hiện rõ qua mức lương.
Dân nhập cư từ Đế quốc Áo không phải là ngu ngốc, chỉ được miếng ăn thì khó mà khiến họ yên lòng.
Họ có thể không đủ sức phản kháng chính quyền thuộc địa, nhưng vẫn đủ dũng khí để đấu tranh đòi quyền lợi hợp pháp.
Bởi khi lên tàu đến Đông Phi, trong lòng họ vẫn le lói hy vọng về cuộc sống tốt đẹp hơn.
Chính quyền thuộc địa Đông Phi cũng không khiến họ thất vọng. Dù lương thấp nhưng ổn định, hơn nữa hiện giờ thuộc địa gần như không có nơi giải trí nào, nên chẳng có chỗ tiêu tiền. Dần dà tích góp, số tiền ấy cũng không ít.
Dĩ nhiên, chính quyền thuộc địa đã bắt đầu áp dụng chế độ ghi sổ. Vì Đông Phi không thể tự in tiền, nên tiền tệ trong tay dân nhập cư đều là “ảo”.
Khi cần thiết, họ có thể rút tiền từ Ngân hàng Hechingen qua sổ tài khoản — nhưng phương thức này chỉ được lính đánh thuê Đức sử dụng.
Lính đánh thuê Đức chỉ sang Đông Phi để kiếm tiền, về bản chất không phải là dân nhập cư. Gia đình họ vẫn ở châu Âu và có thể liên lạc với họ, dù tốn chút thời gian. Khi gia đình cần tiền, họ có thể ứng trước lương để gửi về qua Ngân hàng Hechingen.
…
Gần hoàng hôn, cảng Mombasa đã được cải tạo hơn một nửa.
Dù sao ở châu Phi không có hàng hóa gì đáng giá, nên lượng hàng hóa qua cảng không nhiều. Do đó, cảng Mombasa so với tầm thế giới cũng chẳng lớn.
Cùng lắm là có chút địa vị trong khu vực, đó cũng là lý do công việc sửa chữa tiến triển nhanh.
Tất nhiên, không thể phủ nhận vai trò của nô lệ. Hiện Mombasa vẫn trong giai đoạn bàn giao, người dân Zanzibar bản địa vẫn chưa rút hoàn toàn, nên số nô lệ bị bắt từ Uganda và các nơi khác vẫn đang tạm thời bị chính quyền thuộc địa trưng dụng.
Khi có tàu trống, chính quyền Đông Phi sẽ gom toàn bộ nô lệ da đen và dân Zanzibar còn sót lại đưa ra đảo Zanzibar.
Do Quốc vương Majid đã trở nên mê muội vào cuối đời, cảng Mombasa bị xuống cấp nghiêm trọng, bùn lắng tích tụ khiến năng lực vận chuyển giảm sút rõ rệt.
Trong khi đó, ngành quan trọng nhất của Thuộc địa Đông Phi hiện tại chính là nông nghiệp — mà lương thực là mặt hàng số lượng lớn, nhu cầu vận chuyển cực cao.
Chưa kể còn có di dân, máy móc, tàu buôn các nước cập cảng — tất cả đều đòi hỏi Đông Phi phải chuẩn bị thêm nhiều cảng biển chất lượng.
Châu Phi vốn đã khan hiếm cảng tốt, nên tận dụng cảng sẵn có là điều tất yếu.
Hiện tại, cảng Bagamoyo cũng đang được xây dựng. Đến khi hoàn tất, Đông Phi sẽ có 4 cảng lớn: Dar es Salaam, Bagamoyo, Tanga và Mombasa — cơ bản giải quyết vấn đề vận tải.
Cảng Mombasa sau khi cải tạo, hệ thống đường sá trong cảng được mở rộng gấp đôi, nền đường trải dày bằng đá vụn và phế liệu xây dựng.
Cầu cảng được gia cố và mở rộng, các kết cấu bất hợp lý bị tháo dỡ, các nguy cơ an toàn được dần xử lý, thiết bị cũ kỹ được thay mới. Hiện tại, năng lực vận chuyển của cảng Mombasa đã tăng lên khoảng 1,5 lần so với trước khi cải tạo.
Là cảng quan trọng nằm cực Bắc của Thuộc địa Đông Phi, Mombasa sẽ thay thế cảng Dar es Salaam và cảng Tanga, đảm nhận vai trò tiếp nhận tàu buôn từ châu Âu và châu Á sau khi kênh đào Suez khai thông, trở thành cảng quan trọng và có lượng vận tải lớn nhất của Đông Phi trong tương lai.
(Hết chương)
Chú thích: [1] Bagamoyo: Cảng quan trọng khác của Đông Phi, cách Dar es Salaam 75km về phía bắc.
------oOo------