Tháng Sáu năm ấy... Cảng Bagamoyo, bên dòng Tiểu Rhein.
Cảng Bagamoyo hiện lên dưới nắng tháng Sáu chói chang. Là hải cảng lớn thứ tư của Đông Phi thuộc địa - sau Dar es Salaam, Mombasa và Tanga - nơi đây đang trở thành điểm nhấn trong kế hoạch phát triển của chính quyền thực dân.
Ngay tại khu vực cảng, một công xưởng rộng hơn nghìn mét vuông sừng sững hiện ra, hoàn toàn khác biệt với kiến trúc Ả Rập trắng toát xung quanh. Toàn bộ cấu trúc được xây dựng bằng bê tông cốt thép, những bức tường gạch đỏ sẫm như thách thức cả vùng trời Đông Phi. Kiến trúc Tân cổ điển châu Âu khiến công trình này trở thành kẻ khổng lồ giữa những ngôi nhà mái bằng thấp bé, thậm chí làm lu mờ cả thánh đường Hồi giáo địa phương.
Chiếc ống khói cao ngất phun ra làn khói đen cuồn cuộn, xé toang bầu trời xanh thẳm, báo hiệu sự hiện diện của nền công nghiệp hiện đại trên mảnh đất này.
Dù Sultanate Zanzibar từng có vài xưởng thủ công nhỏ như rèn, dệt... nhà máy xay bột mì Bagamoyo chính là cơ sở công nghiệp cơ giới hóa thứ hai được chính thức ghi nhận tại Đông Phi. Trước đó chỉ có nhà máy chế biến cây sisal (cây thùa) ở Tanga - một ngành công nghiệp bản địa với lợi thế tự nhiên đang phát triển rất thuận lợi trên thị trường.
Khác với cây thùa, ngành xay bột mì đã phổ biến khắp châu Âu và Bắc Mỹ với vô số nhà máy lớn nhỏ. Nhà máy Bagamoyo vận hành bằng động cơ hơi nước, sử dụng than đá khai thác từ nội địa. Toàn bộ máy móc nhập khẩu từ Đức, được tháo rời vận chuyển bằng đường biển từ Baltic rồi lắp ráp dưới sự giám sát của các kỹ sư lành nghề.
Công xưởng được thiết kế tối ưu cho vệ sinh công nghiệp. Hệ thống chiếu sáng đèn điện độc quyền từ Công ty Điện lực Berlin, máy phát Siemens cho phép hoạt động suốt đêm. Kho chứa áp dụng tiêu chuẩn hiện đại nhất: sàn bê tông chống ẩm, hệ thống thoát nước đặc biệt, thiết bị đo độ ẩm thời gian thực - những yêu cầu tối quan trọng tại vùng khí hậu nhiệt đới ẩm này.
Đây chính là mắt xích then chốt trong chuỗi giá trị nông nghiệp Đông Phi: chế biến lúa mì bản địa thành bột mì xuất khẩu. Đội ngũ vận hành gồm kỹ sư Đức, công nhân Áo-Hung có học vấn và lao động người Hoa. Tất cả đều phải qua đào tạo bài bản về an toàn lao động và vận hành máy móc.
Sản phẩm mang thương hiệu Tập đoàn Hechingen sẽ được tàu viễn dương chở về Trieste, phân phối qua mạng lưới thương mại sẵn có khắp Đế quốc Áo-Hung. Chiến lược này không chỉ mang lại lợi nhuận mà còn quảng bá hình ảnh Đông Phi - vùng đất của cơ hội, có sản vật phong phú, xóa tan định kiến về một châu Phi hoang sơ cằn cỗi.
Bagamoyo từng là trung tâm buôn bán nô lệ lớn nhất Đông Phi thế kỷ 18, nơi hơn 50.000 nô lệ da đen bị đưa lên tàu mỗi năm. Sau khi Sultanate Zanzibar sụp đổ, chính quyền thuộc địa đã đóng cửa hầu hết chợ nô lệ ở Mombasa, Bagamoyo… , chỉ giữ lại một điểm tại Dar es Salaam.
Giờ đây, họ đang tái thiết Bagamoyo thành trung tâm công nghiệp - bởi bờ biển Đông Phi vốn ít cảng nước sâu chất lượng. Dù hiện tại trông có vẻ đủ dùng, nhưng theo đà phát triển và tăng dân số, tài nguyên cảng biển chắc chắn sẽ trở nên cực kỳ quý giá.
Việc xây dựng nhà máy tại Đông Phi hiện chỉ khả thi ở vùng ven biển - nơi có thể tiếp nhận máy móc cồng kềnh từ châu Âu. Vận chuyển vào nội địa là bất khả thi do địa hình hiểm trở và khí hậu khắc nghiệt. Những cỗ máy tinh xảo này một khi hư hỏng sẽ cực kỳ khó sửa chữa trong điều kiện địa phương.
Lúa mì đã vượt lúa gạo trở thành cây lương thực chủ lực nhờ khả năng chịu hạn tốt, phù hợp với thảo nguyên nhiệt đới. Địa hình cao nguyên Đông Phi với khí hậu ôn hòa hơn cùng đất đai rộng lớn đã cho năng suất ấn tượng. Đây chính là nền tảng để Ernst tiến vào thị trường chế biến lương thực - một bước đi chiến lược đơn giản nhưng hiệu quả, tận dụng tối đa lợi thế địa phương.
Hiện nay, diện tích trồng lúa mì ở thuộc địa Đông Phi đã vượt qua lúa gạo, dù vùng trồng lúa gạo ở phía Đông có mật độ dân số cao hơn.
Lúa mì tỏ rõ ưu điểm dễ canh tác, chịu hạn tốt, rất thích hợp với khí hậu thảo nguyên nhiệt đới. Đặc biệt, địa hình cao nguyên của Đông Phi giúp khí hậu dịu hơn so với các khu vực cùng vĩ độ, năng suất lúa mì đạt mức khá cao. Cộng thêm lợi thế đất đai rộng lớn và mật độ dân số thấp, tổng sản lượng rất ấn tượng.
Trong khi cơ giới hóa lúa gạo còn là giấc mơ xa vời (phải đợi đến khi Nhật Bản cách tân công nghệ), thì lúa mì đã có sẵn hệ thống máy móc đồng bộ từ châu Âu. Nhà máy Bagamoyo chính là minh chứng cho tầm nhìn công nghiệp hóa nông nghiệp Đông Phi, mở ra kỷ nguyên mới cho vùng đất này.