Nguyên soái Beaulieu đã vứt bỏ pháo binh, đương nhiên là chạy rất nhanh. Napoleon ước tính khoảng cách hiện tại giữa hai bên, cũng như tốc độ hành quân của cả hai, cuối cùng đưa ra kết luận: Quân địch đi nhanh như bay, quân ta xa vời vợi.
Quả thật, quân Pháp vừa mới thực hiện một cuộc hành quân cấp tốc năm mươi dặm ở sông Po, sau đó lại tiếp tục một cuộc hành quân cấp tốc nữa để đến được cây cầu, rồi lại tiếp tục hành quân cấp tốc truy đuổi quân Áo, thực sự là hơi khó khăn. Ngay cả khi con người có thể kiên trì dưới sự ủng hộ của tư tưởng cách mạng và grosso (tiền bạc Venice), nhưng ngựa chiến lại không thể chịu nổi cuộc hành quân như vậy, cần phải được nghỉ ngơi. Và một khi ngựa không thể theo kịp, không chỉ kỵ binh và pháo binh không thể theo kịp, mà rất nhiều vật tư cần thiết khác cũng không thể theo kịp.
Napoleon ước tính Nguyên soái Beaulieu chắc chắn sẽ rút về Milan. Và trong tình huống bỏ lại nhiều pháo binh như vậy, chỉ với lực lượng trong tay ông ta, chắc chắn không thể giữ được Milan. Hơn nữa, từ những cuộc giao chiến trước đó, Nguyên soái Beaulieu cũng không phải là một kẻ cố chấp đến mức, rõ ràng biết không đánh lại được cũng cố sức chống cự. Vì vậy, sau khi trở về Milan, ông ta nhiều nhất cũng chỉ chỉnh đốn một chút, rồi sẽ tiếp tục bỏ chạy. Điều duy nhất đáng lo ngại là, khi Nguyên soái Beaulieu rút lui, ông ta sẽ mang theo bao nhiêu florin (tiền vàng phổ biến ở Ý, ở đây chỉ chung các loại tiền vàng).
Xét đến tình trạng của quân đội mình, sau khi cân nhắc, Napoleon liền cho binh lính nghỉ ngơi tại chỗ một ngày, đến ngày thứ hai mới hành quân về Milan, thủ phủ của Lombardy.
Đến chiều ngày hôm sau, kỵ binh trinh sát của quân Pháp vừa tiếp cận Milan, đã có đại diện công dân thành phố Milan xuất hiện trước mặt họ, họ nói với Augereau, người chỉ huy đơn vị kỵ binh: Người Áo đã rời Milan vào sáng sớm, bây giờ Milan không có phòng thủ, tất cả công dân Milan đều nhiệt liệt chào đón sự có mặt của Tướng Bonaparte.
Sau khi chiếm Milan mà không tổn thất, quân đội của Napoleon lại dừng lại để chỉnh đốn một chút. Bản thân Napoleon thì phát biểu trước người dân Milan trong Hội đồng thành phố Milan, bày tỏ rằng mình không phải là kẻ xâm lược như người Áo, ông đến đây không phải để bóc lột và vơ vét người dân Lombardy như người Áo, mà là để mang lại tự do và giải phóng cho người dân Lombardy.
Bài phát biểu này khiến người dân Milan, vốn lo sợ sẽ gặp phải cướp bóc và tống tiền, thở phào nhẹ nhõm, tuy nhiên không lâu sau đó, họ đã biết được ý nghĩa của tự do và giải phóng mà người Pháp nói là gì.
Napoleon sau khi nghỉ ngơi một chút, liền dẫn quân tiếp tục truy kích quân Áo, truy kích đến pháo đài quan trọng nhất của Áo ở Ý – Mantua. Và Nguyên soái Beaulieu dẫn theo hơn một vạn quân còn sót lại, dựa vào pháo đài Mantua kiên cố chống cự, chờ viện binh. Còn Napoleon thì đóng quân gần pháo đài Mantua, chuẩn bị chơi chiến thuật vây điểm đánh viện.
Đồng thời, ở các vùng do Napoleon kiểm soát, tự do và giải phóng cũng diễn ra sôi nổi.
Tại Milan, một số kẻ được người Pháp ủng hộ đã tổ chức một tổ chức gọi là "Câu lạc bộ Tự do", họ đưa ra một khẩu hiệu khiến các địa chủ quý tộc địa phương hoảng sợ: "Hãy như Piedmont!"
Những người này tuyên bố rằng Lombardy nên áp dụng các biện pháp giống như Piedmont, tức là tịch thu tất cả đất đai của quý tộc, và phân phối miễn phí cho nông dân.
Ngay sau đó ở vùng nông thôn, các cuộc xung đột bắt đầu xuất hiện, một số kẻ côn đồ trang bị vũ khí đầy đủ, đã tấn công các trang viên của quý tộc ở vùng nông thôn. Họ đốt cháy "giấy tờ đất đai" thu được, tuyên bố sẽ phân phối những vùng đất này cho nông dân địa phương. Các quý tộc hoảng sợ tột độ, họ lúc này không có đủ lực lượng vũ trang để bảo vệ tài sản của mình, còn người Pháp thì coi tất cả những việc này là "mâu thuẫn nội bộ của người Ý", mà không can thiệp.
Sự buông thả này đã dẫn đến hai hậu quả, một là không ít quý tộc bắt đầu rời khỏi Lombardy, bỏ trốn sang những nơi khác, và lan truyền nỗi kinh hoàng về những "kẻ bạo loạn Pháp" khắp nơi; hậu quả khác là một số quý tộc bắt đầu âm thầm liên lạc với kẻ thù của người Pháp, ví dụ như người Áo và Quốc gia Giáo hoàng, cố gắng dựa vào sức mạnh của họ để đuổi người Pháp đi, khôi phục "trật tự thần thánh".
Trên thực tế, những hành động này gần như hoàn toàn nằm trong dự đoán của Napoleon. Napoleon vừa chuẩn bị đối phó với quân viện binh mà người Áo khẩn cấp điều động từ tuyến Rhine, vừa cho Augereau trở lại Milan, chuẩn bị trấn áp các quý tộc địa phương.
Đồng thời, được hỗ trợ bởi những chiến lợi phẩm mà Napoleon thu được ở Ý, tại nhà máy quân sự của Joseph, các loại vũ khí mới đang được sản xuất không ngừng nghỉ, hai mươi bốn giờ một ngày. Những vũ khí này được chất lên tàu kliper, sau đó lên bờ ở Genoa, một quốc gia trung lập của Ý, và liên tục được vận chuyển đến quân đội của Napoleon. Khi mới bắt đầu Chiến tranh Ý, trong quân đội của Napoleon chỉ có lính trinh sát được trang bị súng trường có rãnh xoắn hoàn toàn mới, nhưng đến bây giờ, hầu hết binh lính đều đã được trang bị súng trường có rãnh xoắn mới nhất – trong tay Napoleon, đã có một quân đội hoàn toàn vượt trội so với toàn bộ thời đại.
Đêm ngày 10 tháng 4 năm 1796, Augereau bất ngờ dẫn quân xông vào nhà Bá tước Leonard de Patri, một quý tộc nổi tiếng ở Milan, bắt giữ toàn bộ gia đình Bá tước và khám xét trong nhà ông ta ra một lượng lớn thư từ thông đồng với địch.
Ngay sau đó, người Pháp bắt đầu tiến hành một cuộc càn quét lớn trong thành phố Milan theo danh sách kiểm tra từ Bá tước Patri. Cuộc hành động này, chỉ trong một đêm 10 tháng 4, đã có hơn một trăm người bị quân Pháp bắt giữ. Sau này, một số người thông cảm với các quý tộc này đã gọi đêm đó là "đêm kinh hoàng".
Tiếp đó, tòa án cách mạng được thành lập khẩn cấp, nhanh chóng xét xử vụ án này với hiệu suất cao kiểu Pháp, rồi một tuần sau, đã đưa tất cả hơn một trăm quý tộc này lên giàn treo cổ. Và tài sản của họ, đương nhiên cũng bị tịch thu. Tất cả những tài sản bị tịch thu này đều được phân phối cho nông dân không đất và người nghèo trong thành phố. Đương nhiên, cũng có người nói, khi đó người Pháp còn lấy đi một lượng lớn tác phẩm nghệ thuật và tiền vàng, bạc từ những quý tộc này, nhưng lại không ghi vào sổ sách.
Sau hơn hai mươi ngày bị bao vây tại pháo đài Mantua, Nguyên soái Beaulieu cuối cùng cũng chờ được quân viện binh mà Hoàng đế Áo đã cử đến cho ông. Đó là bốn vạn quân tinh nhuệ do Nguyên soái Wurmser chỉ huy.
Mặc dù trong thư cầu cứu gửi Hoàng đế, Nguyên soái Beaulieu đã nhiều lần nhấn mạnh sức chiến đấu kinh hoàng của quân Pháp, cũng như vũ khí vượt thời đại. Nhưng những lời cảnh báo này đều bị Hoàng đế coi là những lý do vụng về để biện minh cho một loạt thất bại của mình. Và quan điểm này của Hoàng đế cũng nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ một số tướng lĩnh khác đang giao chiến với người Pháp ở khu vực Rhine. Ví dụ như Đại công tước Karl sau khi xem những lời cảnh báo của Nguyên soái Beaulieu như "Kỵ binh và bộ binh tinh nhuệ của quân Pháp, chiến đấu ngoài đồng hoang, tuyệt đối không được", "Quân Pháp chưa đầy vạn, đầy vạn thì không thể địch", đã tức giận đến mức suýt chút nữa đề nghị nên để Nguyên soái Beaulieu về trình diện tòa án quân sự trước. Còn lão Nguyên soái Wurmser thì lớn tiếng tuyên bố: "Đợi lão gia đây giải vây cho tên hèn nhát này xong, nhất định sẽ dùng roi ngựa đánh nát mông hắn giữa đám đông!"
Tuy nhiên, dù vậy, người Áo vẫn thể hiện một sự thận trọng nhất định, bốn vạn quân này đều là đơn vị tinh nhuệ, cộng thêm hơn một vạn quân bị vây trong pháo đài Mantua, ngay cả khi đối mặt với toàn bộ quân của Napoleon, họ vẫn có ưu thế về quân số. Hơn nữa, sau khi chiếm đóng một vùng đất rộng lớn, Napoleon cũng phải để lại không ít quân đội làm quân chiếm đóng ở những vùng bị chiếm đóng này để duy trì trật tự. Vì vậy lúc này, số lượng quân đội mà ông có thể tập trung lại để tổng công kích sẽ không vượt quá ba vạn người. Vì vậy về quân số, người Áo đang có lợi thế rõ ràng. Trận này vẫn rất chắc thắng.
Trong lịch sử ban đầu, Napoleon đã dựa vào khả năng hành quân nhanh chóng kinh ngạc của quân Pháp, lợi dụng sơ suất chia quân của lão Nguyên soái, đánh tan quân đội Áo từng bộ phận. Nhưng lần này, Napoleon nhận định, quân đội của mình về sức mạnh tuyệt đối đã áp đảo người Áo, hoàn toàn không cần chơi những trò hoa mỹ này, chỉ cần trong một trận chiến trực diện là đủ để tiêu diệt kẻ thù.
Ngày 2 tháng 5, quân Pháp dưới quyền Napoleon và quân Áo đã diễn ra một trận đại chiến tại Castiglione, không xa pháo đài Mantua. Kết quả là dựa vào súng trường có tầm bắn gấp ba, bốn lần quân Áo và chiến thuật lính trinh sát cơ động linh hoạt, Napoleon chỉ huy chưa đầy hai vạn quân, chỉ mất nửa ngày đã đánh tan quân viện binh Áo do Nguyên soái Wurmser chỉ huy. Nguyên soái Wurmser chỉ kịp dẫn theo hơn một trăm vệ binh của mình trốn khỏi chiến trường, những người Áo khác, hoặc là tử trận, hoặc là bị bắt làm tù binh, hoặc là bỏ chạy tán loạn, còn thương vong của quân Pháp thậm chí còn chưa đến hai nghìn người.
Sáng ngày 3 tháng 5, Napoleon cử sứ giả, mang theo hơn năm mươi cờ quân Áo mà ông đã thu được trong trận đại chiến ngày hôm trước vào pháo đài Mantua do Nguyên soái Beaulieu trấn giữ, từ Nguyên soái Beaulieu trở xuống, không ai là không run rẩy biến sắc. Sáng hôm sau, Nguyên soái Beaulieu liền cử sứ giả, đến trại của Napoleon, thương lượng vấn đề đầu hàng.
Napoleon sau khi giành chiến thắng, lại tỏ ra đặc biệt ôn hòa với Nguyên soái Beaulieu, ông đưa ra những điều kiện khá rộng rãi cho Nguyên soái Beaulieu. Napoleon cho phép người Áo giữ lại đồ dùng cá nhân của mình, thậm chí còn cho phép họ mang theo một lượng nhỏ vũ khí tự vệ rời khỏi pháo đài, theo lộ trình do người Pháp quy định để trở về Áo. Đương nhiên, đổi lại, quân đội dưới quyền Nguyên soái Beaulieu không được làm hư hại các cơ sở của pháo đài, pháo binh, cũng như các loại vật tư tích trữ.
Trước sự rộng lượng của Napoleon, Davout đã kín đáo đưa ra ý kiến phản đối, cho rằng hành động của Napoleon có chút thả hổ về rừng.
"Dù sao đây cũng là hơn một vạn quân đội đã qua huấn luyện, thả họ về, sẽ tăng cường sức mạnh của Áo."
Nhưng Napoleon lại không cho là đúng mà trả lời: "Họ đã bị quân ta đánh cho vỡ mật, thả họ về, họ chỉ thổi phồng chúng ta như thần linh, và làm giảm nghiêm trọng tinh thần của người Áo. Điều này đối với chúng ta, cũng không phải là chuyện xấu gì."
Điều kiện rộng rãi của Napoleon đương nhiên khiến quân đồn trú Áo trong pháo đài Mantua vui mừng khôn xiết. Họ lập tức đồng ý các điều kiện của Napoleon, đầu hàng quân Pháp và giao nộp pháo đài.
------oOo------