Joseph ngẩng đầu nhìn Armand, rồi lại nhìn Robespierre, sau đó nói: "Armand, ông Robespierre, hai vị biết tôi và Lafayette là bạn..."
"Joseph, chúng ta đều là bạn của Lafayette. Nhưng, Joseph, Amicus Plato, sed magis amica veritas (châm ngôn Latinh của Aristotle: Ta yêu thầy, nhưng ta yêu chân lý hơn)." Armand nói.
Robespierre mỉm cười đứng nhìn bên cạnh.
"Được rồi, Armand." Joseph cau mày nói, "Mặc dù tôi rất trân trọng tình bạn giữa tôi và Tướng Lafayette, nhưng tôi không thể phản bội lý tưởng của mình. Tuy nhiên, tôi nghĩ, liệu cuộc bầu cử của câu lạc bộ có thể thay đổi cách thức không?"
"Ông nói thay đổi cách thức là ý gì?" Robespierre hỏi.
"Hiện tại cách bỏ phiếu của câu lạc bộ vẫn là giơ tay biểu quyết đúng không?" Joseph nói, "Chúng ta có thể thay đổi nó thành bỏ phiếu kín không? Ông nghĩ xem, Lafayette đã làm chủ tịch lâu như vậy, hơn nữa ông ấy lại có ảnh hưởng lớn đến thế, nếu giơ tay biểu quyết trực tiếp, e rằng một số người sẽ bị áp lực mà bỏ phiếu trái với ý muốn của mình. Chúng ta có thể liệt kê tên các ứng cử viên trên một lá phiếu, người bỏ phiếu chỉ cần đánh dấu vào đó, sau đó bỏ phiếu vào một thùng trống, đợi đến khi kết thúc bỏ phiếu, mở thùng ra kiểm phiếu công khai, như vậy có thể tránh được những rắc rối trên mà vẫn đảm bảo công bằng."
Joseph vừa dứt lời, Armand đã tỏ vẻ không hài lòng: "Joseph, chẳng lẽ ủng hộ cái gì, phản đối cái gì, không phải là một chuyện quang minh chính đại sao? Tại sao phải lén lút như vậy?"
Joseph nhíu mày, định phản bác, không ngờ Robespierre lại lên tiếng trước.
"Armand, tôi thấy lời Joseph nói rất có lý. Đây quả thực là một cách hay." Robespierre chậm rãi nói.
"Nhưng, với tư cách là đại diện của dân chúng, chẳng lẽ không nên quang minh lỗi lạc hơn sao? Tại sao phải che giấu quan điểm của mình? Điều này không phải là hành vi của một quân tử." Armand dường như không phục.
"Armand," Robespierre cau mày, "Câu lạc bộ không phải là Quốc hội, và các thành viên của câu lạc bộ cũng không phải là đại diện của nhân dân. Hơn nữa, chẳng lẽ những người có đạo đức không đủ để được gọi là thánh nhân thì không có quyền bẩm sinh sao? Hơn nữa, đạo đức là thứ luôn dùng để yêu cầu bản thân, chứ không phải để yêu cầu người khác. Ví dụ, tôi không nghĩ việc mỗi tối cùng một đám phụ nữ uống rượu chè là một lối sống đúng đắn, nhưng tôi cũng cho rằng anh, và cả ông Mirabeau đã khuất đều là những người bạn tốt của tôi."
"Anh nói đúng, Maximilien." Armand cúi đầu.
Lời nói của Robespierre khiến Joseph kinh ngạc. Những lời lẽ thông cảm đến vậy, lại là do "kẻ đồ tể" Robespierre nói ra? Ngoài sự ngạc nhiên, Joseph cũng cảm thấy sâu sắc rằng Robespierre là một kẻ quá nguy hiểm, bởi vì ông ta rất giỏi trong việc tìm ra những cái cớ hợp lý cho lợi ích chính trị của mình.
Nói đến đây, mọi người đều đã hiểu rõ. Nếu Robespierre có thể giành được quyền bỏ phiếu kín, thì Joseph sẽ ủng hộ ông ta. Ít nhất, trong mắt Robespierre và Armand, là như vậy. Thế là mọi người lại nói chuyện phiếm một lúc, rồi Robespierre và Armand cùng cáo từ ra về.
Có chuyến thăm của Robespierre, Joseph thực sự không dám vắng mặt trong cuộc họp hai ngày sau đó. Tối hôm đó, Joseph sau khi ăn tối, một mình lên một chiếc xe ngựa nhẹ, đến Câu lạc bộ Jacobin.
Joseph bước vào câu lạc bộ, chào hỏi hết người này đến người khác, những người quen biết và thân thiết, hoặc quen biết nhưng không thân thiết, một bóng dáng quen thuộc bỗng xuất hiện trong tầm mắt anh.
"Chào, Bonaparte, đã lâu không gặp!" Người đó cười với anh.
"Ngài Công tước? Ngài đã trở về sao?" Joseph giật mình, bởi vì người đó chính là Công tước Orléans, người đã được cử làm đại sứ tại Anh cách đây một thời gian.
"Đúng vậy, ta đã trở về." Công tước Orléans cười nói, dáng vẻ có phần giống Hồi Thái Lang.
Dù Công tước Orléans đã sang Anh, nhưng tin tức của ông ta vẫn khá nhanh nhạy, vừa phát hiện hình ảnh của kẻ thù chính trị Lafayette bị tổn hại, ông ta lập tức chạy về.
"Với danh tiếng của Lafayette bây giờ, dù ông ta có công khai những âm mưu của Công tước Orléans năm xưa, ha ha, e rằng cũng chẳng ai tin nữa. Nhưng vắng mặt ở trong nước lâu như vậy, cũng không biết ảnh hưởng của vị Công tước này còn lại bao nhiêu." Joseph thầm nghĩ.
Hai người trò chuyện xã giao vài câu, Công tước Orléans lại đi nói chuyện với người khác – vừa mới về nước, ông ta đang nóng lòng khôi phục ảnh hưởng của mình.
Chờ thêm một lúc nữa, mọi người cơ bản đã đông đủ, Lafayette liền tuyên bố cuộc họp bắt đầu.
Lafayette với tư cách là chủ tịch, đầu tiên phát biểu, ông ta biện hộ cho bản thân, nói rằng tất cả những gì ông ta làm đều vì nước Pháp; sau đó ông ta bắt đầu chỉ trích "tư tưởng cực đoan", nói rằng chúng sẽ hủy hoại đất nước và truyền thống. Sau khi nói một đoạn như vậy, ông ta cho biết, ông ta biết rằng trong câu lạc bộ cũng có những "tư tưởng cực đoan" đang lan rộng, ông ta hy vọng mọi người có thể hiểu ông ta, ủng hộ ông ta, chống lại những tư tưởng nguy hiểm chắc chắn sẽ đẩy Pháp vào vực thẳm.
Sau bài phát biểu của Lafayette, Robespierre đứng dậy và nói với mọi người: "Tôi có một số suy nghĩ muốn nói, mọi người có muốn nghe không?"
"Muốn!" Có người hô lên từ phía dưới.
Thế là Robespierre bước về phía bục giảng, ông ta lướt qua Lafayette, Lafayette mặt lạnh tanh, đầy vẻ khinh bỉ; còn trên mặt Robespierre thì đầy nụ cười khiêm tốn.
Robespierre lên bục, bắt đầu bài diễn văn của mình. Ông ta trước hết bày tỏ sự tôn trọng đối với truyền thống Pháp, ông ta nói rằng hiện tại một số phần tử cực đoan đang âm mưu biến Pháp thành một nước cộng hòa, điều này không được lòng dân, chắc chắn sẽ thất bại. Ông ta thậm chí còn nói thẳng: "Khinh bỉ! Cộng hòa? Đó là cái gì!"
Nhưng sau đó ông ta lại tuyên bố, việc Vua Louis XVI thù địch cách mạng, phản đối Hiến pháp là rất rõ ràng. Ngay cả khi ông ta hiện giờ tuyên bố với xã hội rằng ông ta ủng hộ Hiến pháp, điều đó cũng không đáng tin cậy. Để một người như vậy tiếp tục làm vua, chỉ sẽ mang lại thiệt hại cho Pháp, mọi người phải thừa nhận sự thật, không thể tự lừa dối mình nữa.
"Sự thật sẽ không bao giờ làm hại chúng ta, điều duy nhất có thể làm hại chúng ta là thái độ của chúng ta đối với sự thật. Nếu chúng ta nhắm mắt làm ngơ trước mọi thứ, chui đầu vào cát như đà điểu, tự nhủ: 'Tất cả những điều này không tồn tại.' Đó mới thực sự làm hại chúng ta. Rõ ràng, nhà vua hiện tại đã không còn đáng tin cậy nữa! Tôi phản đối chế độ cộng hòa, nhưng tôi cũng phản đối việc Louis XVI tiếp tục làm vua."
Nói xong, Robespierre ngước mắt nhìn Công tước Orléans một cái, Công tước lập tức dẫn đầu vỗ tay.
Nếu Louis XVI thoái vị, thì người thừa kế ngai vàng đầu tiên sẽ là con trai ông, Louis XVII. Louis XVII hiện tại chưa trưởng thành, theo truyền thống Pháp, cần phải có một thành viên hoàng tộc đảm nhiệm vai trò nhiếp chính vương, thay mặt thực hiện quyền lực hoàng gia. Hiện nay, trong hoàng tộc chỉ có ba người đủ tư cách làm nhiếp chính vương, đó là Bá tước Provence (vua Louis XVIII trong lịch sử), Bá tước Artois (một người em trai khác của Louis XVI), và Công tước Orléans.
Hai vị kia đều là thành viên phe bảo hoàng, công khai phản đối cách mạng. Vì vậy, nhiếp chính vương duy nhất có thể là Công tước Orléans. Do đó, hiện nay Robespierre nói như vậy, Công tước Orléans đương nhiên vô cùng tán thành.
Ngay sau đó, Robespierre lại tuyên bố, mặc dù ông phản đối tư tưởng cộng hòa cực đoan, nhưng ông cho rằng tư tưởng là tự do, một người không nên bị kết tội vì tư tưởng của mình.
"Chống lại một tư tưởng, chỉ có thể dùng một tư tưởng khác, chứ không phải gươm đao."
Lời này rõ ràng có ý chỉ. Nhưng Joseph cảm thấy, lời này do Robespierre nói ra, dường như mang một chút hương vị hài hước đen tối.
Cuối cùng, Robespierre tuyên bố, để đảm bảo việc bỏ phiếu trong cuộc bầu cử sắp tới của các thành viên câu lạc bộ không bị quyền lực can thiệp, ông đề nghị bỏ phiếu theo hình thức bỏ phiếu kín.
Đề nghị này vượt quá dự tính của Lafayette, ông ta biết phương án bỏ phiếu này rất bất lợi cho mình, nhưng nếu ông ta trực tiếp đứng ra phản đối phương án bỏ phiếu này, thì gần như là xác nhận cáo buộc "dùng quyền lực can thiệp bỏ phiếu". Vì vậy ông ta chỉ im lặng với vẻ mặt xanh lét.
Tiếp theo là bỏ phiếu. Mặc dù là bỏ phiếu kín, nhưng Joseph vẫn bỏ phiếu cho Robespierre. Không còn cách nào khác, người cẩn trọng là vậy.
Tiếp theo là kiểm phiếu. Một người đọc phiếu, vài người giám sát bên cạnh. Số phiếu của hai ứng cử viên rất sát sao, lúc thì Lafayette dẫn trước, lúc thì Robespierre dẫn trước. Cuối cùng, kết quả bỏ phiếu đã được công bố, Robespierre đã đánh bại Lafayette với hai phiếu cách biệt, trở thành Chủ tịch Câu lạc bộ Jacobin.
Sắc mặt Lafayette rất khó coi, ông ta có thể đang đoán xem rốt cuộc là ai đã phản bội mình. Nhưng sắc mặt của Robespierre cũng không đặc biệt tốt, bởi vì mặc dù ông ta đã thắng, nhưng theo thống kê của ông ta, lẽ ra ông ta còn phải có thêm một phiếu nữa.
"Có một kẻ phản bội trong chúng ta." Robespierre cũng không kìm được nghĩ như vậy.
Lafayette bước lên bục. Mọi người đều nghĩ ông ta sẽ phát biểu vài lời cảm ơn với tư cách là cựu chủ tịch. Nhưng Lafayette lại nói:
"Rất tiếc, tôi nhận thấy rằng trong 'Câu lạc bộ Bạn bè Hiến pháp' hiện nay, tư tưởng cực đoan đã chiếm ưu thế. Lý tưởng của câu lạc bộ này đã hoàn toàn khác so với khi chúng ta sáng lập nó."
Nói đến đây, ông ta nhìn quanh mọi người, rồi tiếp tục nói: "Vì quan điểm chính trị đã hoàn toàn khác nhau, tôi tuyên bố, tôi rút khỏi 'Câu lạc bộ Bạn bè Hiến pháp'. Những ai cùng quan điểm với tôi, phản đối quan điểm chính trị này, xin hãy đứng về phía tôi. Chúng ta cùng nhau rời đi."
Joseph hoàn toàn sững sờ. Nước cờ này của Lafayette hoàn toàn nằm ngoài dự đoán của anh. Nó khiến cuộc bỏ phiếu kín của anh trở thành một trò hề, giờ đây việc nên đứng về phía nào lại là một vấn đề mới.
Và lúc này, đã có một người đi đầu sang phía Lafayette. Vừa thấy người đó bước tới, nụ cười trên mặt Robespierre bỗng cứng lại.
"Fouché, không ngờ là ông!" Robespierre nghiến răng nghĩ.
------oOo------