Ngày 13 tháng 4 năm 1870 Thời tiết quang đãng, nhiệt độ ôn hòa
Dòng nước sông Zambezi cuồn cuộn đổ xuống vực sâu thăm thẳm như vạn ngựa phi nước đại. Làn hơi nước bắn lên tạo thành cầu vồng lấp lánh dưới ánh mặt trời.
Tiếng thác đổ ầm ầm như sấm rền, vang xa hàng cây số. Đứng trên bờ, ta không khỏi kinh ngạc trước kỳ quan thiên nhiên hùng vĩ này.
Ta đứng trên tảng đá lớn ngắm nhìn toàn cảnh thác nước, lần đầu tiên cảm thấy bản thân thật nhỏ bé. Hai mươi năm quân ngũ trải qua vô số lần sinh tử chưa từng khiến ta có cảm giác này.
Chiến tranh chỉ mang lại sự tê liệt, hay đúng hơn đó là công việc, là phương kế duy nhất nuôi sống ta.
Kỳ quan thiên nhiên này đã giáng một đòn mạnh vào tâm hồn chai sạn của ta, gột rửa lớp bụi thuốc súng bám đầy tim óc.
— Trích "Nhật ký Tổng tư lệnh Lục quân Đông Phi - Felix"
Nhật ký của Felix trở thành tư liệu lịch sử quý giá hiếm hoi về quá trình Đông Phi mở rộng và cai trị châu Phi. Đây cũng là bằng chứng tội ác thuộc địa hiếm hoi được ghi chép lại.
Về sau, chính phủ Đông Phi không phủ nhận nhưng chỉ xử lý một cách lạnh nhạt. Muốn tìm hiểu lịch sử Đông Phi không thể bỏ qua tác phẩm này, dù bản quyền thuộc hoàng gia và giá bán rất cao khiến đa số chỉ biết qua các kênh truyền thông giật gân.
Ngoài nhật ký Felix, gần như không còn nguồn tư liệu nào khác. Chính phủ Đông Phi có thói quen hủy bằng chứng ngay từ thời thuộc địa. Hàng loạt di tích Ả Rập và thành phố cổ bị phá hủy khiến việc tìm kiếm chứng cớ trở nên khó khăn.
Trình độ dân trí Đông Phi thời đó quá thấp, ít người có khả năng viết nhật ký như Felix. Ngoài biết chữ, còn phải có giấy bút - thứ chỉ quan chức mới tiếp cận được. Mà các quan chức Đông Phi viết công văn còn khó, nói gì đến nhật ký.
Vì vậy, nhật ký Felix càng trở nên giá trị. Cộng thêm địa vị cao và danh tiếng "danh tướng" của tác giả, tác phẩm này rất được ưa chuộng.
Thái độ của Ernst về tội ác thuộc địa là thừa nhận nhưng ít đề cập. Trong thời kỳ ba nước tranh hùng, Đông Phi bị giới "tiến bộ" đạo đức giả chỉ trích. Nhưng chính phủ vẫn làm theo ý mình. Mỗi khi hậu duệ nạn nhân khiếu nại đều bị bác bỏ vì Đông Phi không công nhận thân phận của họ.
Thực tế có không ít kẻ mạo danh con cháu thổ dân Đông Phi chạy sang Tây Phi để trục lợi. Kết quả chẳng được gì vì Đông Phi chỉ thừa nhận đã đưa 20 vạn thổ dân sang Zanzibar - "người anh em" thân thiết của mình.
Zanzibar dưới sự "nuôi dưỡng" của Đông Phi đã trở nên phụ thuộc hoàn toàn, không dám manh động.
Bước sang thế kỷ 21, khi các nước phát triển chậm lại, làn sóng "đảo chính lịch sử" của người da màu tại Mỹ càng khiến Đông Phi - đế quốc thuộc địa cũ - dần được "rửa trắng".
Ít nhất so với Mỹ, Đông Phi tỏ rõ sự ưu việt khi không có người da đen cũng như phân biệt chủng tộc. Ernst chỉ cưỡng ép lao động chứ không đặt ra các luật lệ kỳ quặc như Mỹ. So với các cường quốc thuộc địa đương thời, Đông Phi được coi là khoan hồng.
Không có chính sách diệt chủng có hệ thống, nếu có cũng do thổ dân tự tàn sát lẫn nhau. Đến tận thế kỷ 21, xung đột bộ lạc ở Tây Phi vẫn tiếp diễn.
Ernst - nhân vật lịch sử gây tranh cãi - dần được công nhận rộng rãi, nhất là khi nạn "da đen hóa" tại Mỹ, Pháp gây rối loạn xã hội. Người dân vùng Đức càng hướng về lá cờ Đông Phi.
Lịch sử là vòng tuần hoàn. Một vị quân chủ kiểu mẫu như Ernst dù có tội ác thế nào cũng được hậu thế tôn vinh. Dưới góc nhìn lịch sử anh hùng, mọi đế vương đều được mỹ hóa.
...
Thác Vua Konstantin
Felix - Tổng tư lệnh Lục quân Đông Phi, người đề xuất kế hoạch "Túi" - cũng là người chỉ huy chiến dịch.
Lúc này, ông cưỡi ngựa ô quan sát binh lính cắm cờ Đông Phi trên cao nguyên phía bắc thác nước.
Quân đội Đông Phi chính thức tiến đến bờ bắc sông Zambezi, hoàn thành kế hoạch "Túi" sau năm tháng rưỡi. Đông Phi chiếm được lãnh thổ tương đương Zambia ngày nay và một phần Congo, mở rộng hơn 80 vạn km².
Hầu hết vương quốc và bộ lạc bản địa trở thành chư hầu, ký những hiệp ước nhượng đất mà họ không hiểu dưới họng súng đe dọa của quân Đông Phi.
Thác Vua Konstantin chính là thác Victoria nổi tiếng châu Phi, tên bản địa là Mosi-oa-Tunya.
Thực tế thác này đã được David Livingstone phát hiện năm 1855 và đặt theo tên nữ hoàng Anh. Nhưng giống các hồ lớn, khi thuộc về Đông Phi nó phải mang tên Đức.
Tên gọi Thác Vua Konstantin xuất phát từ một giờ trước đó...
Sau khi hoàn thành kế hoạch "Túi", Felix đi tuần tra từ Yeke tới thác Mosi-oa-Tunya.
"Báo cáo Tổng tư lệnh!" Binh lính chào.
Felix nhìn thác nước hỏi: "Nơi này tên là gì?"
"Thưa chỉ huy, dân địa phương gọi là Mosi-oa-Tunya."
"Mosi-oa-Tunya? Không được. Đây là lãnh thổ Đông Phi, phải đổi tên Đức."
"Xin chỉ huy đặt tên."
"Đã là đất Đông Phi thì lấy tên bệ hạ. Từ nay gọi là Thác Thân vương Konstantin."
Nhưng Felix chợt nghĩ lại - Đông Phi sắp lập vương quốc, dùng tước hiệu "Thân vương" không phù hợp.
"Không, gọi là Thác Vua Konstantin mới xứng tầm vương quốc ta."
"Tuân lệnh!"
Vậy là cái tên Thác Vua Konstantin ra đời trong vài lời phán của Felix, sau này thường gọi tắt là Thác Vua.
(Hết chương)
Chú thích: [1] Thác Victoria: Một trong bảy kỳ quan thiên nhiên thế giới, cao 108m, rộng 1.7km, nằm trên biên giới Zambia-Zimbabwe. [2] Kế hoạch "Túi": Chiến dịch quân sự năm 1870 của Đông Phi nhằm thôn tính vùng đất giữa sông Zambezi và Lualaba. [3] David Livingstone: Nhà thám hiểm Scotland nổi tiếng với các chuyến đi khám phá châu Phi thế kỷ 19. [4] Chính sách đặt tên Đức: Thể hiện chủ quyền của Đông Phi, thay thế các địa danh do thực dân Anh, Bồ đặt trước đó.
------oOo------