Ngày 2 tháng 8, Tập đoàn quân số Hai của Frossard và Tập đoàn quân số Ba của Bazaine, gồm sáu sư đoàn, tiến vào Saarbrücken.
Phần lớn quân Phổ đã rút khỏi nơi đây, vì vậy sự kháng cự chỉ mang tính tượng trưng, thiệt hại của cả hai phía không lớn: Phổ có 83 thương vong, Pháp có 86.
Hoàng đế Napoléon III cùng Thái tử cưỡi ngựa tiến vào thành, nhận sự hoan hô của quân sĩ. Trước đó, do mắc bệnh trĩ, Napoléon III đã lâu không thể cưỡi ngựa.
Báo chí Pháp hân hoan tung hô “Chiến thắng tại Saarbrücken”, các tờ báo còn đăng kèm minh họa đầy máu lửa.
Tuy nhiên, sau khi chiếm được Saarbrücken, bước đi kế tiếp lại gây ra chia rẽ trong nội bộ. Bazaine hy vọng phát triển trận công kích này thành việc tiêu diệt 40.000 quân Phổ đang tập kết gần Saarbrücken, song Napoléon III không đồng ý.
Các tin tức thu thập được, cùng việc kỵ binh Phổ xuất hiện khắp nơi trong khu vực tác chiến, đã khiến Leboeuf và Hoàng đế thêm phần lo ngại. Lời khai của tù binh cũng cho biết quân Phổ sắp mở cuộc tấn công. Leboeuf đề nghị rút quân Pháp khỏi lãnh thổ Phổ, lập tuyến phòng ngự dọc biên giới.
Theo đó, Quân đoàn số Bốn của Tướng Paul de Ladmirault, vốn được giao tiếp tục tiến chiếm Saarlouis sau khi đánh lấy Saarbrücken, nay phải quay lại giữ hành lang sông Moselle dẫn tới Thionville. Lực lượng chiếm Saarbrücken cũng toàn bộ rút lui về các vị trí dễ phòng thủ hơn: Forbach và Spicheren. Quân đoàn số Ba của Bazaine cũng rút từ Sarreguemines về Saint-Avold.
Tướng Failly, chỉ huy Quân đoàn số Năm, vốn được lệnh tham gia trận Saarbrücken, nay bị gọi về lại pháo đài Bitche.
Quân đoàn số Một của MacMahon không thay đổi, vẫn đóng tại Froeschwiller ở phía nam dãy Vosges, giữ liên lạc với Quân đoàn số Bảy của Félix Douay tại Belfort. Lực lượng dự bị của Pháp – Vệ binh dưới quyền Charles-Denis Bourbaki, và Quân đoàn số Sáu của Thống chế Canrobert – tiến ra trước: Vệ binh hướng tới Saint-Avold, còn Quân đoàn số Sáu tiến đến Nancy.
Lời hứa hẹn của Napoléon III về một “trận Jena thứ hai” giờ hóa thành thế thủ co cụm. Sự do dự nơi thượng tầng đã giáng mạnh vào tinh thần quân sĩ Pháp.
Trong khi Pháp lâm vào thế phòng thủ, Moltke ra lệnh toàn tuyến quân Đức phản công, đồng thời chỉ thị Quân đoàn số Ba ngày 4 tháng 8 đánh chiếm Wissembourg.
…
Wissembourg
Quân đội Vương quốc Bayern, vốn đã nóng lòng, lập tức phát động tấn công vào quân Pháp trấn giữ Wissembourg.
Sư đoàn số Hai của MacMahon do Tướng Abel Douay, 61 tuổi, chỉ huy – ông là anh trai của Tướng Félix Douay, Tư lệnh Quân đoàn số Bảy, và từng là hiệu trưởng Trường Quân sự Saint-Cyr. Abel Douay dẫn quân tới Wissembourg vào chiều ngày 3 tháng 8.
Wissembourg là một thị trấn cổ kính thơ mộng bên dòng sông Lauter. Từ thế kỷ XVIII, Pháp đã cho xây dựng hệ thống công sự tại đây, gồm nhiều tháp canh, pháo đài, hào lũy. Song đến năm 1867, Thống chế Niel đã từ bỏ, tháo dỡ pháo để tiết kiệm ngân sách. Từ đó công sự bỏ phế dần. Tuy vậy, nếu quân Phổ tấn công, nơi đây vẫn là vị trí chiến lược, nút giao thông từ Bayern đi Salzburg và vùng Hạ Alsace.
Khi đến nơi, sau khi khảo sát tình hình, kỹ sư công binh đề nghị: “Wissembourg cần được gia cố, để làm chốt giữ vững chắc.”
Báo cáo ấy được chuyển lên Bộ chỉ huy Quân đoàn số Một. Nhưng Douay quá kém may mắn: bức điện vừa gửi đi thì quân Đức đã vượt sông Lauter, tiến công thẳng vào vị trí chiến lược Wissembourg, không cho ông thời gian chuẩn bị.
Trận chiến bùng nổ ngày 4 tháng 8 khiến quân Pháp hoàn toàn bất ngờ. Không ai biết rằng hơn 80.000 quân Phổ và Bayern đã tập kết đối diện họ. Suốt nhiều tuần, sĩ quan bộ binh Pháp không hề cho kỵ binh vượt sông trinh sát. Quân Pháp vẫn ngây thơ nghĩ rằng “mọi sự yên ổn”.
Chiều hôm trước, một quan chức địa phương báo tin quân Bayern đã chiếm trạm hải quan biên giới Pháp–Đức, và có một lực lượng lớn Đức ở đó. Nhưng báo cáo đến muộn, Tướng Abel Douay khi ấy đã mệt mỏi, nên không phái kỵ binh xác nhận. Sáng hôm sau ông mới cho đi trinh sát – nhưng kỵ binh Pháp lập tức bị kỵ binh Phổ đánh bật trở lại, chỉ nổ ra vài cuộc chạm súng nhỏ. Douay không mấy bận tâm, vẫn thản nhiên uống cà phê lúc tám giờ sáng, rồi gửi báo cáo về Strasbourg cho Thống chế MacMahon.
MacMahon nhận thấy cần tăng viện cho tiền tuyến, dự định hôm sau sẽ dời tổng hành dinh đến Wissembourg. Nhưng khi điện báo kế hoạch cho Leboeuf tại Metz thì trận đánh Wissembourg đã nổ ra.
Các công sự của Wissembourg, tuy lỗi thời, vẫn có thể làm vị trí phòng ngự bộ binh. Dù bị “tập kích bất ngờ”, Douay vẫn giữ bình tĩnh, lập tức bố trí: hai tiểu đoàn cùng sáu khẩu pháo và vài khẩu súng máy ra tuyến sông trước mặt; một tiểu đoàn khác giữ Altenstadt – thị trấn sát kề; phần còn lại của bộ binh, kỵ binh và 12 khẩu pháo đặt trên sườn dốc phía sau.
Khi Sư đoàn số Bốn của Bayern mở cuộc tấn công, toàn bộ hỏa lực Pháp trên tuyến trước đồng loạt khai hỏa, tạo thành lưới đạn dày đặc. Những cựu binh Pháp với khẩu súng Chassepot đã bắn hạ quân Đức đang xung phong, gây tổn thất nghiêm trọng.
Tại đây, lính Bayern lần đầu nghe tiếng “tạch tạch” của súng máy. Nhưng loại súng khi ấy chưa thể quét ngang, chỉ nhắm vào một mục tiêu mà bắn liên hồi. Vài chục phát đạn trút vào một người khiến nạn nhân vỡ nát. Tác động khủng bố tinh thần vượt xa sát thương thực tế. Một sĩ quan Bayern nói: “Dưới loại súng này không có thương binh, chỉ có tử sĩ.”
Hỏa lực súng trường và pháo Pháp cực kỳ chính xác, mỗi đội hình xung phong của Bayern đều bị bắn tan. Quân Bayern rút lui, sĩ quan Phổ phải gào thét tái tổ chức đội ngũ tấn công.
Bộ binh Bayern và Phổ núp dưới giàn nho bắn trả. Họ không nhìn thấy quân Pháp, chỉ nhắm vào ánh chớp súng và tiếng nổ. Súng Dreyse của Đức vừa chậm vừa kém chính xác hơn súng Chassepot. Quân Đức còn phải nằm rạp ẩn nấp để bắn, trong khi Pháp đứng trên công sự hoặc ẩn sau tường chắn, nên tốc độ nạp đạn nhanh hơn hẳn.
Tuy vậy, quân Đức sở hữu ưu thế khác: pháo Krupp hiện đại. Nhiều khẩu được kéo qua sông nhập trận. Pháo đôi bên khai hỏa dữ dội. Nhanh chóng, pháo giật nòng sau của Krupp chứng tỏ ưu thế vượt trội so với pháo nạp miệng của Pháp. Hơn nữa, đạn Pháp vẫn dùng ngòi hẹn giờ vốn rất kém tin cậy, nên hiệu quả thấp. Đạn Krupp dùng ngòi va chạm, chạm đất liền nổ. Chẳng bao lâu, pháo Pháp câm lặng. Rồi pháo Phổ quay hỏa lực bắn vào bộ binh Pháp trong chiến hào.
Dẫu vậy, dưới hỏa lực súng trường của Pháp, lính Bayern vẫn chất đầy thương vong.
Trận chiến lực lượng chênh lệch: tám tiểu đoàn Pháp chống lại hai mươi chín tiểu đoàn Đức. Kết cục Đức thắng là điều không tránh khỏi. Nhưng số thương vong của họ vượt quân Pháp – điều đó cho thấy sức chiến đấu của quân đội Pháp, đặc biệt khi đối thủ chủ yếu là lính Bayern.
(Hết chương)
Chú thích: [1] Krupp: Hãng vũ khí Đức nổi tiếng, cung cấp pháo hậu xạ vượt trội cho quân đội Phổ. [2] Saint-Cyr: Học viện quân sự danh tiếng nhất nước Pháp, tương đương West Point của Mỹ.
------oOo------