Nguồn: read.st
Việc "dọn sạch" Venice là bất khả thi, hành động quá lớn sẽ khiến Ernst phản đối, Đế quốc Áo-Hung cũng không đồng ý. Đông Phi chỉ đơn giản di chuyển phần công việc của những công nhân Venice đã nhập cư sang Đông Phi.

Thực tế, phần lớn người Venice tới Đông Phi đều tham gia vào sự nghiệp khai hoang vĩ đại, nên nhu cầu công nghiệp của Nairobi không lớn nhưng cần chuyên môn hóa.

Mục đích ban đầu của Ernst là biến Venice thành lãnh thổ Áo, tránh nguy cơ trở thành vùng nội địa trong tương lai, chứ không phải ép người Venice còn lại phản kháng Áo để đòi tự trị hay độc lập.

Ngay cả khi vùng đất Đức trở thành nội địa, Đông Phi cũng không lo, vì các cảng biển Đức chủ yếu tập trung ở biển Baltic. Anh-Pháp kiềm chế Đức tới Đông Phi bằng hai cách: một là khóa chặt hải quân Đức trong biển Baltic, hai là chặn eo biển Gibraltar buộc họ phải đi vòng châu Phi - một khoảng cách cực xa.

Trong khi đó, Áo-Hung tới Đông Phi chủ yếu dựa vào kênh đào Suez. Dù có nguy cơ bị chặn, nhưng cả Áo-Hung lẫn Đông Phi đều có khả năng phản công. Hơn nữa, kênh Suez liên quan đến lợi ích của đa số quốc gia ven Địa Trung Hải và Hồng Hải, việc duy trì thông suốt và an ninh không phải trách nhiệm riêng của Đông Phi.

...

Mombasa.

Hôm nay, Mombasa đặc biệt nhộn nhịp. Lễ đón chính thức do tòa thị chính tổ chức diễn ra tại bến cảng, với sự tham gia của nhiều quan chức cấp cao, bao gồm cả Bộ trưởng Tài chính Đông Phi - Von der Leyen.

Cập bến là một con tàu treo cờ Áo-Hung, từ đó bước xuống Đoàn khảo sát thương mại Áo.

Von der Leyen tiến lên chào: "Chào mừng các vị tới Đông Phi! Tôi là Von der Leyen - Bộ trưởng Tài chính."

"Xin chào Bộ trưởng! Tôi là Wolfgang - trưởng đoàn khảo sát."

Wolfgang vừa nói vừa quan sát môi trường Mombasa. Ấn tượng đầu tiên là sự ngăn nắp có phần cứng nhắc, thiếu nét đặc trưng. Đường phố không một chút rác hay nước thải, thành phố trông khá thưa thớt do đường rộng và nhà cửa phân tán.

Nhận thấy ánh mắt tò mò của Wolfgang, Von der Leyen hỏi: "Ông Wolfgang, ấn tượng ban đầu về Mombasa thế nào? Nếu có thắc mắc gì tôi đều có thể giải đáp."

Wolfgang đáp: "Mombasa khá ổn. Trước khi tới, tôi đã tưởng tượng nhiều về cảnh quan Đông Phi, nhưng chỉ riêng Mombasa đã khiến tôi bất ngờ."

Von der Leyen giải thích: "Mombasa gần như được xây dựng lại từ đầu. Chúng tôi nỗ lực mang văn hóa Đức tới châu Phi, nên ở Đông Phi, các vị cứ thoải mái như về nhà mình."

Điều này khiến cả đoàn Áo đồng tình. Dù sao họ đều là người Đức, nên cảm thấy rất dễ chịu.

Wolfgang hỏi thẳng: "Thưa Bộ trưởng, dù Mombasa trông khá đẹp, nhưng tại sao đường phố lại rộng thế, các tòa nhà cách xa nhau khiến thành phố trống trải? Đây có phải sự lãng phí lớn không?"

Từng đến nhiều nơi ở châu Âu, Wolfgang thấy các thành phố châu lục này thường có đường hẹp, đông đúc, nhà cửa xây san sát. Theo ông, Mombasa xây dựng quá xa xỉ.

Von der Leyen kiên nhẫn giải thích: "Một phần do Đông Phi đất rộng người thưa, tài nguyên đất đai không khan hiếm. Hai là các đô thị Đông Phi chú trọng môi trường sống. Ông thấy đấy, dù kiến trúc phân tán nhưng cây xanh phong phú. Theo cách nói của chúng tôi, đây gọi là 'thành phố vườn', đồng thời thuận tiện bố trí hệ thống phụ trợ như thoát nước, đường ống nước sạch, đèn đường, biển báo... Hiện Mombasa kinh tế còn hạn chế nên thiết bị chưa hoàn thiện, nhưng chúng tôi tham khảo ưu điểm đô thị khác để dành không gian phát triển tương lai. Còn đường rộng giúp người và hàng hóa đi lại theo quy tắc bên phải dễ dàng, hiệu suất giao thông tốt. Hiện có thể thừa, nhưng khi dân số tăng sẽ không cần quy hoạch lại."

Wolfgang tin khoảng 30% lời giải thích này, ít nhất cho thấy tầm nhìn xa của chính phủ Đông Phi. Nhưng 70% còn lại ông không tin, vì ngay cả đô thị châu Âu hiện nay cũng chưa đạt mức Von der Leyen miêu tả. Đây rõ ràng là sự lãng phí hành chính, hào nhoáng nhưng không thực tế.

Wolfgang chất vấn: "Dù lý lẽ của ngài có lý, nhưng dân số Đông Phi không nhiều. Các người dự tính bao nhiêu năm để biến thành phố này thành như mô tả? 30, 40 năm hay lâu hơn?"

Von der Leyen tự tin: "Hiện dân số Mombasa đã đạt 60.000 người, chỉ sau Dar es Salaam. Hãy nhớ người Đức chúng tôi khai phá nơi này mới hơn ba năm, sau khi trục xuất người Zanzibar bản địa. Tức là chỉ nhờ di dân, Mombasa và các đô thị khác đã có quy mô dân số tương đương châu Âu. Tương lai Mombasa chắc chắn rất triển vọng."

60.000 dân với thành phố này không nhiều, nhưng đây là năm 1870. Berlin khi ấy chỉ 700-800.000 dân, Vienna khoảng 500-600.000.

Dĩ nhiên, Dar es Salaam và Mombasa là hai cảng trung chuyển lớn nhất Đông Phi, nên quy mô việc làm đủ nuôi sống lượng dân đông đúc. Chỉ riêng dịch vụ cho tàu bè và thủy thủ đã tạo ra vô số việc làm. Nairobi sau khi mở rộng cũng sẽ trở thành đô thị "lớn" với 50.000 thậm chí 100.000 dân.

Hiện thành phố lớn thứ ba Đông Phi là Mbeya, thứ tư là Mwanza, nhưng sẽ bị Nairobi soán ngôi nhờ chính sách phát triển tập trung.

Dù đô thị Đông Phi có vẻ đạt trình độ châu Âu, nhưng dân số hiện chủ yếu ở quy mô thị trấn, phần lớn là tỉnh lỵ. Trong đó, chỉ Mombasa vượt mốc 50.000 dân.

Nghe xong, Wolfgang tỏ ra hứng thú: "Xem ra Mombasa phát triển khá ấn tượng. Từ một thuộc địa trở thành đô thị hiện đại mang phong cách Đức quả là thành tựu đáng kể. Tôi muốn biết quy mô dân số đô thị Đông Phi hiện nay là bao nhiêu?"

Dân số, đặc biệt dân đô thị, đồng nghĩa nhân lực và thị trường. Nếu Đông Phi có đủ hai yếu tố này, cộng thêm tài nguyên phong phú, chỉ còn thiếu doanh nhân đầu tư.

Dù đoàn khảo sát nhận lệnh hoàng gia, nhưng mục đích chính vẫn là kiếm lời. Chỉ vì nể mặt hoàng đế, họ mới vượt ngàn dặm tới Đông Phi.

Von der Leyen không trả lời trực tiếp: "Hiện dân số Đông Phi chủ yếu tập trung ở nông nghiệp và nông thôn, dân đô thị không nổi bật. Nhưng vành đai công nghiệp phía Bắc gồm Mombasa, Nairobi và Kisumu đã có khoảng 100.000 dân. Riêng Nairobi nhờ kết quả chiến tranh Venice, nhiều công nhân lành nghề sẽ nhập cư, dự kiến vượt 100.000 dân. Ngoài ra dọc vành đai này còn vô số làng mạc, tổng dân số khoảng 600.000."

Ông không tiết lộ tổng lực lượng Đông Phi, chỉ phác thảo quy mô dân số Kenya cho đoàn.

Chỉ riêng con số 600.000 đã khiến nhiều người thèm thuồng. Hiện Hy Lạp chỉ có 1,45 triệu dân, trong khi nam Kenya không chỉ đông dân mà còn giàu tài nguyên.

Von der Leyen tiếp tục quảng cáo: "Ngoài ra, chúng tôi đang quy hoạnh vùng trồng bông lớn ở phía Bắc - không phải bông thường mà là bông dài, chất lượng có thể kém Ai Cập chút ít nhưng không đáng kể. Phía Bắc còn có các trang trại quy mô lớn, nam Kenya nông nghiệp phát triển tốt với cao lương, lúa mì, ngô, kê. Tỉnh Nam Phổ nơi Nairobi tọa lạc còn có đồn điền cà phê."

Đây là nền tảng nông nghiệp của vành đai công nghiệp Bắc - nguyên liệu phong phú, doanh nhân Áo có thể đầu tư vào ngành liên quan.

Wolfgang gật đầu: "Về điểm này, Đông Phi có lợi thế riêng nhờ đất đai rộng lớn và khí hậu nhiệt đới. Nhưng tôi muốn tìm hiểu riêng về điều kiện y tế địa phương."

Ông nói thẳng suy nghĩ: Ai cũng nghe châu Phi khắc nghiệt, bệnh tật hoành hành. Vấn đề không phải đầu tư hay không, mà là liệu có mất mạng không.

Von der Leyen trấn an: "Ông Wolfgang yên tâm. Đông Phi đầu tư rất lớn cho y tế. Nhờ cải tạo vệ sinh môi trường, tỷ lệ tử vong đã giảm cực thấp, thấp hơn nhiều so với cùng vĩ độ, gần bằng châu Âu. Nhìn tôi đây, đã sống ở Đông Phi bốn năm. Nhiều quan chức, sĩ quan quân đội cũng ở đây ít nhất ba năm."

Dù Von der Leyen không nói, môi trường sống Đông Phi vẫn tốt hơn đa số vùng cùng vĩ độ. Phần lớn Đông Phi nằm trên cao nguyên nhiệt đới, rất dễ sống. Cộng thêm tuyên truyền và ép buộc vệ sinh, diệt trừ côn trùng quy mô lớn, dù trình độ khoa học lạc hậu khiến mọi người (trừ Ernst) không hiểu nguyên lý, nhưng vô tình giảm tỷ lệ bệnh tật.

Hơn nữa, ngay châu Âu thời này cũng bó tay trước nhiều bệnh. Theo Ernst kiếp trước, năm 1872, Vienna từng bùng phát dịch tả trong triển lãm thế giới, khiến hàng ngàn người chết.

Đặc điểm dân cư phân tán của Đông Phi, cùng hệ thống giám sát hiệu quả, khiến dịch bệnh khó lây lan. Bộ trưởng Y tế Đông Phi là nhân vật quyền lực top 5 chính phủ, cho thấy sự coi trọng lĩnh vực này. Hệ thống quan chức y tế, phòng dịch cũng rất đông đảo. Khi mạng lưới điện báo phủ khắp, khả năng ngăn chặn bệnh truyền nhiễm của Đông Phi sẽ càng cao.

(Hết chương)

Chú thích:
[1] Vành đai công nghiệp Bắc: Khu vực phát triển công nghiệp trọng điểm của Đông Phi gồm Mombasa-Nairobi-Kisumu.
[2] Bông dài (Sea Island Cotton): Giống bông cao cấp có sợi dài, mềm, giá trị kinh tế cao.
[3] Tỉnh Nam Phổ: Đơn vị hành chính Đông Phi lấy cảm hứng từ vùng Prussia, nay thuộc Kenya.
------oOo------