Sau khi đuổi Ferdinand đi, Franz cho triệu tập các mưu sĩ của mình để bàn bạc về việc có nên liên minh với Đông Phi hay không, nhưng để chắc chắn, ông quyết định trước hết phải thảo luận với chính phủ Áo.
“Chúng ta vì sao phải liên minh với một quốc gia châu Phi? Chẳng lẽ để cho các quốc gia khác trên lục địa châu Âu chê cười sao! Nói thật, thà liên minh với dị giáo Trung Đông còn dễ nghe hơn nhiều, tất nhiên, ngoại trừ Ai Cập.” – Thủ tướng Áo nói.
“Nhưng theo ta được biết, vương thất Hechingen của Đông Phi có ảnh hưởng rất lớn trong đế quốc. Họ nắm giữ nhiều lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế đế quốc như đường sắt, thép, lương thực và điện lực, đối với việc ổn định kinh tế vương quốc và duy trì chính quyền đều hết sức quan trọng. Nếu ta không lựa chọn Đông Phi, tất sẽ ảnh hưởng đến quan hệ với vương thất Hechingen, hơn nữa chúng ta ở Đông Phi cũng có lợi ích thiết thực của mình, nên nền tảng hợp tác là có thật.” – Bộ trưởng Tài chính phản bác.
“Nếu đế quốc liên minh với Đông Phi, ta tin rằng chính phủ Hungary sẽ là bên phản đối đầu tiên!” – Thủ tướng nói.
Franz gật đầu: “Đây cũng là lý do ta triệu tập các ngươi. Hợp tác với Đông Phi quả thực bất lợi cho thanh danh quốc tế, hơn nữa nếu chúng ta liên minh, liệu có làm thay đổi cục diện quốc tế? Liệu Anh – Pháp có hiểu lầm rằng ta có dã tâm với châu Phi mà đưa ra phản ứng quá khích?”
“Tâu bệ hạ, điều ấy là chắc chắn! Mọi động thái của đế quốc đều bị các quốc gia khác chú ý. Nếu ta thể hiện sự quan tâm đến Đông Phi, e sẽ gây phản ứng dây chuyền. Vấn đề là, chúng ta thật sự không hề có ý định hay năng lực để thực dân hóa châu Phi. Đại cục của ta vẫn là tập trung vào lục địa Âu châu, vốn hoàn toàn trái ngược với hướng đi đó.” – Thủ tướng khẳng định.
“Ừm… Nhưng thực lực Đông Phi ngày càng không thể xem nhẹ, đặc biệt là về hải quân. Vương thất Hechingen đã đặt mua nhiều chiến hạm ở Áo, lại thêm quan hệ thông gia qua công chúa Karina, thực ra hai hoàng thất cũng không tệ.”
“Nhưng thế chưa nói lên gì cả, quan hệ giữa các quốc gia vẫn lấy lợi ích quốc gia làm đầu. Chúng ta liên minh với Đông Phi thì rốt cuộc được lợi gì?” – Thủ tướng hỏi lại.
Franz nói: “Chúng ta hiểu về Đông Phi còn quá ít. Vị trí địa lý của họ khiến châu Âu vốn chẳng mấy coi trọng. Nhưng sức mạnh tổng hợp của Đông Phi rốt cuộc ra sao? Vương thất Hechingen nắm giữ châu Phi sâu rộng đến mức nào?”
“Bệ hạ cũng không biết ư?” – Thủ tướng lấy làm kỳ lạ. Trong mắt ông, hoàng thất Habsburg đã có hôn nhân liên kết với Hechingen, vậy lẽ ra phải nắm rõ tình hình Đông Phi.
Franz lắc đầu: “Tình hình vài năm trước thì ta còn nhớ sơ lược. Lúc ấy Đông Phi đã có quy mô nhất định, nhưng đến nay thì đã quá lâu.”
“Từ khả năng Đông Phi mua sắt thép và hạm thuyền từ Áo-Hung, quốc lực của họ chắc chắn không kém.” – Bộ trưởng Tài chính phân tích.
“Không hẳn thế. Cần tách riêng tài lực của vương thất Hechingen với quốc gia Đông Phi. Cứ lấy hải quân mà nói, nếu gia tộc Rothschild muốn, họ cũng có thể lập hải quân tư nhân của riêng mình. Không ít đại phú mới nổi ở Mỹ cũng có thể làm được điều ấy.” – Thủ tướng phủ định. Trong mắt ông, vương thất Hechingen cũng chẳng khác mấy kẻ phất nhanh, chỉ khác là họ vốn thuộc dòng quý tộc lâu đời.
Thực tế, lý do vương thất Hechingen giàu đến mức ấy không khó hiểu. Nhìn vào số doanh nghiệp họ gây dựng trên đất Đức thì rõ: chỉ riêng ngân hàng Hechingen đã giàu ngang một quốc gia.
Khối tư bản của Hechingen khiến nhiều quý tộc vừa ngưỡng mộ vừa ghen tị, nhưng chẳng ai dám động vào. Thứ nhất, luật lệ quý tộc không cho phép. Thứ hai, Hechingen không phải khối vốn chết cứng, mà đã lan tỏa khắp nơi, gắn liền với sinh kế của hàng triệu công nhân, nông dân.
Khác với tư bản Do Thái, tập đoàn Hechingen thật sự chú trọng công nghiệp thực. Những ngành ấy vừa mang lại lợi ích cho Hechingen, vừa tạo giá trị cho cả Đức và Áo. Đụng đến họ chẳng khác nào tự chém vào thân mình. Mà Áo-Hung đâu chịu nổi kiểu tổn thương ấy. Một cơn gió nhỏ cũng có thể làm vết thương lịch sử 1848 tái phát, điều mà chẳng quý tộc nào mong muốn.
“Vậy vấn đề cốt lõi chính là vương thất Hechingen. Có thể nói Đông Phi cũng chẳng khác nào tài sản riêng của họ. Vấn đề là, chúng ta có nên hợp tác với Hechingen hay không.”
Bộ trưởng Tài chính: “Cá nhân tôi ủng hộ hợp tác. Hợp tác với Đông Phi sẽ giúp ổn định kinh tế đế quốc. Ta tin hải quân đế quốc cũng nghĩ thế. Không có đơn đặt hàng từ Đông Phi, hai thiết giáp hạm kia đâu có tự dưng mà ra đời.”
Thủ tướng: “Hợp tác thì có lợi thật, nhưng Đông Phi nay lại bất thường chủ động cầu viện đế quốc, rõ ràng là có việc gấp. Có thể khiến vương thất Hechingen cũng phải hạ mình, thì nhất định là có nguyên do. Vậy nguyên do ấy là gì?”
Franz nghe vậy cũng khựng lại. Phải rồi, tại sao trước đây Hechingen chưa từng mở miệng, mà nay khi đã phát triển, họ lại đổi thái độ?
Thủ tướng tiếp lời: “Đông Phi đã chủ động cầu hợp tác, chứng tỏ họ gặp phải mối đe dọa không thể tự giải quyết… Có lẽ đến từ Anh, Pháp, hoặc Bồ Đào Nha – những nước có thế lực lớn ở châu Phi!”
“Rất có thể! Đông Phi rõ ràng muốn ta làm lá chắn để chống lại ngoại lực.”
“Nếu vậy thì cũng hợp lý thôi!”
“Thế nhưng chúng ta có nên làm vậy không? Nhỡ đâu thật sự là Anh – Pháp có mưu đồ ở châu Phi, ta chẳng phải sẽ bị kéo xuống nước sao?”
Franz cũng im lặng. Nếu quả đúng như vậy thì khó mà quyết đoán.
Đông Phi thực ra cũng đối diện với nguy cơ ấy, nhưng mức độ không nghiêm trọng như triều đình Áo suy đoán. Đây là hậu quả của thông tin thiếu chính xác dẫn đến phán đoán sai lệch.
“Có cách nào vừa duy trì quan hệ hữu hảo với Hechingen, lại không đến mức bị lôi kéo quá sâu không?” – Franz muốn thuộc hạ động não thêm.
Sau một hồi cân nhắc, Bộ trưởng Tài chính nói: “Nếu vậy, ta có thể hợp tác có hạn. Vừa lôi kéo Đông Phi, vừa tránh sa vào vũng lầy châu Phi.”
“Cụ thể thế nào?”
“Chúng ta không lấy danh nghĩa Đế quốc để hợp tác, mà chỉ lấy danh nghĩa Vương quốc Áo. Áo không thể đại diện cho toàn đế quốc, nên khi Đông Phi xung đột với nước khác, Đế quốc vẫn có thể đứng ngoài quan sát. Dù sao thái độ của Hungary cũng định đoạt hướng đi chung, vương thất Hechingen cũng chẳng thể trách cứ.”
Ý tưởng của Bộ trưởng Tài chính là: lợi thì Áo hưởng, còn gánh nặng thì để Hungary đối phó.
“Khụ khụ… sau này chớ nói lời gây chia rẽ như thế. Nhưng việc liên minh với Đông Phi, các ngươi có thể để chính phủ Áo tự làm.” – Franz nói.
Thủ tướng: “Nếu vậy thì cũng là một phương án khả thi. Để chính phủ Áo đơn độc đàm phán với Đông Phi, mà không đại diện cho toàn thể đế quốc.”
……
Tháng 6 năm 1876
Chính phủ Áo đơn phương ký với Vương quốc Đông Phi “Hiệp ước Hữu nghị – Tương trợ giữa Vương quốc Hechingen và Vương quốc Áo”, hai bên kết thành quan hệ chuẩn đồng minh.
Hành động này của chính phủ Áo lập tức khiến phía Hungary bất mãn: “Các ngươi làm gì thế? Sao không bàn bạc với ta?”
Thủ tướng Áo đáp lại Thủ tướng Hungary: “Đây là vì nhu cầu phát triển kinh tế của Áo. Thương giới trong nước có nhiều lợi ích chung không thể bỏ qua với Đông Phi.”
Hungary: “Thế sao lại ký thành hiệp ước chuẩn đồng minh? Một hiệp ước kinh tế chẳng phải đủ rồi sao?”
“Vấn đề này chính phủ Áo có chủ ý riêng. Nội dung hiệp ước chỉ giới hạn trong phạm vi Vương quốc Áo, tuyệt đối không ảnh hưởng xấu đến Hungary.”
“Nói cách khác, hiệp ước không đại diện cho ý chí của toàn đế quốc?”
“Tất nhiên rồi! Nếu đại diện cho đế quốc, hẳn chúng ta đã phải bàn với các ngươi rồi.” – Thủ tướng Áo cười xòa.
Lời đáp ấy phần nào làm Hungary thấy yên lòng. Họ chỉ lo chính phủ Áo nhân danh toàn đế quốc, khi đó thì có khác gì trở về mô hình “Đế quốc Áo” trước kia!
Nếu chỉ là hành động ngoại giao đơn lẻ của Vương quốc Áo, Hungary cũng không quá phản ứng. Dù sao họ cũng có cơ quan ngoại giao riêng.
Trên thực tế, trong Đế quốc Áo-Hung tồn tại ba chính phủ: trung ương, Áo và Hungary. Cả Áo và Hungary đều có quyền tự chủ nhất định. Vì thế, Áo có thể lách qua Hungary để bắt tay với Đông Phi, lập ra một dạng đồng minh nửa vời, vừa coi như liên minh, lại chẳng hẳn là liên minh.