So với việc Ernst kiểm soát toàn cục, Konstantin tại Đông Phi lại chú trọng đến việc giám sát chi tiết. Hai cha con, một người lo tổng thể, một người để ý tỉ mỉ, đã nắm chặt tài sản Đông Phi của gia tộc trong tay.
Gần đây, vì con trai đang phụ trách công trình thủy lợi, nên Konstantin cũng bận rộn hơn, đi khắp Đông Phi để thị sát các cơ sở thuộc sở hữu của gia đình.
“Nhà máy điện này của các anh xây dựng mô phỏng theo nhà máy điện của ga tàu Berlin à?”
“Vâng, thưa Bệ hạ. Nhưng nói là mô phỏng thì không hẳn chính xác. Nhà máy điện ở Berlin đã được xây dựng cách đây vài năm rồi, còn công trình này áp dụng nhiều kỹ thuật mới hơn. Hơn nữa, quy mô ga trung tâm Thị trấn Thứ Nhất nhỏ hơn ga Berlin rất nhiều, nên việc xây dựng cũng dễ dàng hơn.”
Hệ thống cung cấp điện của ga Berlin được đồng phát triển bởi Tập đoàn Hechingen Điện lực và Siemens, cũng là nhà máy phát điện đầu tiên trên thế giới.
Dĩ nhiên, ga trung tâm Thị trấn Thứ Nhất không thể so với ga Berlin — dù sao thì Berlin là trung tâm của Đức, dân số lên đến hàng triệu người, kinh tế phồn vinh hơn hẳn.
“Nhà máy phát điện này ngoài việc cung cấp điện cho ga trung tâm, sau này còn dự kiến mở rộng cung cấp cho khu vực xung quanh. Dù sao thì ga tàu luôn là đầu mối giao thông, chắc chắn sẽ kéo theo sự phát triển của kinh tế địa phương.”
Theo lý thuyết, nhà máy này thuộc loại thương mại, khác với những nhà máy điện mang tính chính trị được xây dựng trước đây ở Đông Phi. Nhưng thực tế, ở Đông Phi gần như không tồn tại khái niệm “tư nhân hoàn toàn” — ngoài các doanh nghiệp thuộc hoàng thất, hầu hết đều là doanh nghiệp quốc doanh. Vì vậy, Nhà máy điện số Hai của Thị trấn Thứ Nhất khác hẳn với các nhà máy thương mại của châu Âu về bản chất tài sản.
“Vậy à? Theo ta biết thì lượng điện hiện nay vẫn rất hạn chế, ngoài điện tín và đèn điện ra, dường như chưa có nhiều ứng dụng lớn.”
“Thưa Bệ hạ, khoa học kỹ thuật không ngừng phát triển. Nhiều sản phẩm điện khí khác đang trong giai đoạn nghiên cứu. Tuy nhiên, do giá thành cao, người dân bình thường khó có khả năng chi trả — chỉ giới quý tộc và thương nhân mới tiêu dùng để thể hiện địa vị hoặc cải thiện cuộc sống.”
“Vậy tức là nhà máy này cũng đang thua lỗ như trước?”
Câu hỏi thẳng thừng của Konstantin khiến vị quản lý nhà máy chỉ biết cười khổ — quả thật Bệ hạ luôn nhắc đến những điều khó trả lời nhất. Nhưng dù sao người hỏi cũng là Quốc vương, nào dám than phiền?
“Thưa Bệ hạ, ngành điện lực sẽ sớm đi vào từng nhà theo đà phát triển của thời đại. Điện hạ Thái tử cũng nhận thấy tiềm năng ấy nên mới kiên quyết ủng hộ phát triển ngành điện. Chỉ là ở Đông Phi, giới giàu có không nhiều như ở Âu - Mỹ, nên việc thúc đẩy điện khí hóa phải dựa vào quyền lực hành chính.”
Nghe đến đây, Konstantin cũng gật đầu. Dù con trai ông tiêu tiền hơi phóng tay, nhưng tầm nhìn thì không tệ. Chỉ riêng ngành điện thôi, ai tinh ý cũng nhận ra đây là lĩnh vực đầy tiềm năng. Vấn đề chỉ là — hiện giờ điện lực mới chỉ phục vụ tầng lớp thượng lưu, còn đại đa số dân nghèo thì chưa thể chi trả nổi.
“Các anh nói rằng nhà máy này còn sẽ cung cấp điện cho khu vực lân cận. Nhưng có đủ khả năng không? Hơn nữa, có ngành nào tiêu thụ điện lớn đến vậy?” — Konstantin hỏi.
Ngành điện ở Đông Phi vẫn rất non trẻ, hiệu suất phát điện thấp. Ở Thị trấn Thứ Nhất, dù đã có một nhà máy điện trước đó, nhưng ngoài việc cung cấp cho cơ quan chính phủ, tối đến cùng lắm chỉ đủ bật đèn đường trong vài tiếng.
Nói không ngoa, ngoài điện báo ra thì điện chỉ đủ thắp sáng vài bóng đèn — chủ yếu để giữ “thể diện” cho thủ đô Đông Phi.
Mà đó vẫn được xem là nơi có ngành điện phát triển nhất trong khu vực: toàn Đông Phi chỉ có hơn chục thành phố có điện, trong đó Thị trấn Thứ Nhất và Soga là hai nơi có hệ thống hoàn chỉnh nhất.
“Thưa Bệ hạ, thật ra là như thế này — tuy Thị trấn Thứ Nhất là thủ đô, nhưng tương lai chắc chắn không thể không có công nghiệp. Theo kế hoạch của Điện hạ Thái tử, xung quanh tuyến đường sắt sẽ phát triển một số ngành công nghiệp nhẹ ít gây ô nhiễm. Nhà máy của chúng thần tuy phát điện không nhiều, nhưng cung cấp ánh sáng cho vài xưởng nhỏ thì dư sức.”
Ernst dự định xây dựng vài cơ sở công nghiệp nhẹ ở Thị trấn Thứ Nhất. Giao thông nơi đây có ba hướng: đường sắt trung ương, đường bộ và kênh đào trung tâm.
Trên lý thuyết, khu vực gần kênh đào thuận lợi hơn để phát triển công nghiệp — dễ dàng giải quyết vấn đề nước và vận chuyển, nhưng Ernst lại dự tính đặt khu công nghiệp tại Bagamoyo.
Bởi Thị trấn Thứ Nhất vốn dĩ chỉ là một thị trấn nhỏ gần Dar es Salaam ở “kiếp trước”, chẳng có ưu thế gì. Song, khi Ernst quyết định chọn làm thủ đô, ông phát hiện nơi này cũng chẳng có nhược điểm gì quá lớn nên đành giữ nguyên.
Còn Bagamoyo — tuy có lịch sử lâu đời, nhưng di tích thành cổ Ả Rập nơi đây đã bị Ernst phá bỏ từ hơn mười năm trước, giờ đã trở thành một thành phố hoàn toàn mới.
Sau khi kênh đào trung ương được khai thông và dự án nạo vét sông Rhine Nhỏ hoàn tất, địa vị của Bagamoyo tăng vọt. Là một hải cảng tự nhiên, lại có thể thông qua hệ thống kênh đến tận vùng cao nguyên trung tâm, Bagamoyo trở thành cửa ngõ kinh tế của tỉnh Trung Ương, trong khi Dar es Salaam đảm nhiệm vai trò trung tâm xuất nhập khẩu của toàn vùng phía Nam (bao gồm cả khu vực tiền thân là Zambia và Zimbabwe).
Nếu so sánh, có thể nói Dar es Salaam như Thiên Tân, còn Bagamoyo là Đường Sơn — chỉ là Thị trấn Thứ Nhất không thể sánh với Bắc Bình về quy mô hay sự tập trung công nghiệp.
Ngoài ra, Soga chia sẻ một phần chức năng về giáo dục và khoa học kỹ thuật, còn Thị trấn Thứ Nhất chủ yếu đảm nhiệm vai trò hành chính, tương tự như Melbourne của Úc.
Tóm lại, hệ thống thành thị ở tỉnh Trung Ương được Ernst sắp xếp rõ ràng, phân công hợp lý, phát triển hài hòa. Trong số đó, ngoài Dar es Salaam, ông đặc biệt kỳ vọng vào Soga, tuy nhiên nơi này chỉ có thể thật sự bứt phá khi giáo dục và khoa học kỹ thuật ở Đông Phi phát triển hơn nữa.
Nghe nhắc đến “nhà máy”, Konstantin liền hứng thú hỏi: “Nhà máy thuộc loại gì? Thị trấn Thứ Nhất vốn đâu có tài nguyên đáng kể.”
“Là các xưởng chế biến và sản xuất nhẹ ạ. Hiện đã có hai nhà máy chế biến thực phẩm phụ đang chọn địa điểm xây dựng, cùng một nhà máy giấy. Hai nhà máy thực phẩm chủ yếu phục vụ nhu cầu của dân thủ đô, còn nhà máy giấy thì khỏi phải nói — giấy tờ ở thủ đô tiêu thụ cực lớn.”
Konstantin gật đầu tán đồng — hợp lý thôi, vì thủ đô tiêu dùng mạnh hơn hẳn các vùng khác. Giấy thì càng cần thiết: công văn, hồ sơ hành chính, lưu trữ tài liệu đều ngốn số lượng khổng lồ. Trước kia, Đông Phi vẫn phải nhập khẩu giấy từ châu Âu, dù giờ trong nước đã có vài nhà máy, nhưng vẫn chưa đủ cung ứng.
“Công nghiệp giấy gây ô nhiễm nguồn nước khá nghiêm trọng, liệu Ernst có chấp thuận sao?”
“Bệ hạ yên tâm. Hệ thống thoát nước liên kết giữa Thị trấn Thứ Nhất và Soga đã hoàn thành. Nước thải sẽ được dẫn trực tiếp ra biển qua đường ống riêng biệt, không ảnh hưởng đến đất hay nguồn nước ngầm.”
Ernst lo ngại nhất là ô nhiễm không khí, thứ rất khó kiểm soát. Còn ô nhiễm nước thì có thể giải quyết — chỉ cần dẫn dòng nước thải ra Ấn Độ Dương. Thị trấn Thứ Nhất lại ở gần biển, nên hệ thống ống xả bằng xi măng và gạch đá đảm bảo nước thải không tiếp xúc với đất.