Các công nhân bến tàu nhìn những lô hàng chất đầy xe vận chuyển lên tàu với vẻ tò mò, cố gắng hạn chế hít thở, thậm chí có người bịt mũi nói: "Năm nay thật kỳ lạ! Phân bò cũng có thể xuất khẩu sao? Một con tàu lớn như vậy chuyên chở phân bò, dùng để làm gì vậy?"
"Phân bò là thứ tốt, nhưng nhiều phân bò như thế, lại còn dùng tàu chở, thật chưa từng thấy. Những năm trước Mombasa chưa từng vận chuyển phân bò ra ngoài bao giờ."
"Tôi nghe nói những con tàu này đều từ tỉnh miền Bắc và tỉnh Juba, bên đó không phải là sa mạc sao? Chở nhiều phân bò như vậy đến để làm chất đốt à?"
"Rất có thể, sa mạc thiếu thốn đủ thứ, như cây cối, cỏ cũng không có, vậy họ dùng gì để nhóm lửa nấu ăn?"
"Đừng nói bừa, tôi đã hỏi anh bạn trên tàu, họ nói số phân bò này đều là phân bón đã lên men, được chở về phía bắc bón xuống đất, chuyên gia nông nghiệp bên đó nói dùng phân bò này để trồng trái cây."
Công nhân cảng Mombasa bàn tán xôn xao, không phải vì họ đặc biệt yêu thích phân bò, mà là mùi thực sự quá lớn, tương phản mạnh mẽ với các mặt hàng vận chuyển thông thường.
Về vấn đề nhiên liệu, các tỉnh miền Bắc và Juba quả thực tương đối khan hiếm, nhưng không đến mức phải nhập khẩu phân bò từ nơi khác để làm chất đốt. Phân lạc đà tại địa phương và gỗ khai thác từ phía tây mới là nguồn nhiên liệu chính của hai tỉnh.
Người Ả Rập cổ đại có thói quen dùng phân lạc đà để nhóm lửa nấu ăn, truyền thống này vẫn được duy trì ở nhiều khu vực Ả Rập vào thế kỷ 19, và hai tỉnh Somalia dưới sự cai trị của Đông Phi đương nhiên duy trì thói quen này.
Thêm vào đó, khu vực Somalia của Đông Phi, ngoài 15% rừng trong khu vực truyền thống, còn bao gồm những khu rừng rộng lớn ở vùng núi đông nam cao nguyên Ethiopia, lưu vực hai con sông (sông Juba, sông Shebelle) cũng có một số cánh đồng lúa mì, rơm rạ sau thu hoạch cũng là nhiên liệu tốt.
Không chỉ công nhân cảng Mombasa cảm thấy mới lạ, các khu vực chăn thả miền Bắc cũng quan tâm đến tình hình phân bò năm nay, bởi những năm trước phân bò vốn là mặt hàng được săn đón, nhiều tỉnh phía nam nhập khẩu từ vùng chăn thả miền Bắc, nhưng năm nay sự tham gia của tỉnh Juba và tỉnh miền Bắc khiến năng lực sản xuất phân bò vốn đã không đủ cung ứng ở vùng chăn thả miền Bắc càng thêm căng thẳng.
…
Đồng cỏ Meliti, tỉnh Đông Phương.
Kỹ thuật viên nông nghiệp Rilson giải thích cho các công nhân trang trại: "Phân bò tươi dễ sinh sôi vi khuẩn, do đó những trang trại không xử lý phân bò cẩn thận thường xuyên xuất hiện hiện tượng phân bò ảnh hưởng đến đàn gia súc.
Đồng thời, do phân bò có thể sinh nhiệt, nên sẽ tiêu hao hàm lượng oxy trong đất, dẫn đến cháy rễ cháy cây con, điều này cũng có tác động tiêu cực đến sự phát triển của cỏ trong trang trại.
Hơn nữa, phân cũng có thể truyền bệnh ký sinh trùng và vi sinh vật gây bệnh, do đó những trang trại không xử lý phân bò sẽ bị tổn hại bởi ký sinh trùng, thậm chí khiến đàn gia súc trong trang trại nhiễm bệnh."
"Do đó, phân bò ở các trang trại phía bắc Đông Phi là một vấn đề sinh thái lớn, nếu giải quyết không triệt để, không chỉ là vấn đề phá hủy môi trường, mà quan trọng hơn là sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ sự phát triển ngành chăn nuôi của Đông Phi."
Rilson không hề cường điệu hóa, số lượng gia súc tại các trang trại phía bắc Đông Phi mỗi năm đều có tác động quan trọng đến khu vực các trang trại phía bắc.
Đặc biệt rõ rệt nhất là mười năm trước, một trang trại lớn mỗi năm có thể thải ra hàng chục ngàn tấn phân, và có hàng trăm trang trại lớn như vậy tồn tại ở các trang trại phía bắc Đông Phi lúc bấy giờ, mùi hôi thối và sự phá hủy đồng cỏ có thể thấy rõ bằng mắt thường. Hiện nay đã tốt hơn nhiều, chính phủ Đông Phi đã sử dụng và quản lý hiệu quả phân bò.
Rilson tiếp tục nói: "Năm ngoái, chỉ riêng trang trại Meliti của chúng ta đã sản xuất ba mươi ngàn tấn phân bò, trong đó 80% được chuyển đến các đồn điền và khu vực sản xuất lương thực phía nam để cải tạo đất.
Phân bò giúp cải thiện cấu trúc đất và nâng cao khả năng giữ nước của đất. Ở nhiều vùng đất của Đông Phi, đất bị nén chặt nghiêm trọng, phân bò lên men ngoài việc có thể cải thiện độ phì nhiêu của đất, quan trọng nhất là làm cho đất ruộng thêm tơi xốp, đây cũng là một lợi thế quan trọng của phân bò khi làm phân bón."
"Theo chúng tôi được biết, gần đây khu vực Somalia dự định nhập khẩu một lượng lớn phân bò từ vùng chăn thả tỉnh Đông Phương để nâng cao sản lượng trái cây, rau quả và hoa."
"Vì vậy, một nhiệm vụ quan trọng của chúng ta là xử lý phân bò thật sạch sẽ. Phân bò làm phân bón phải trải qua quá trình lên men, đợi đến khi phân hủy hoàn toàn mới được sử dụng. Nếu sử dụng phân bò tươi bón vào ruộng, nhiệt lượng giải phóng khi lên men có thể làm tổn thương cây trồng, đồng thời có thể đưa mầm bệnh vào đất, vì vậy quá trình lên men phải triệt để, như vậy mới tiêu diệt được trứng côn trùng và vi sinh vật trong phân bò."
Hiện nay các trang trại lớn của Đông Phi đều được quy hoạch đất đai chuyên dụng để tích trữ phân bò lên men. Những vùng đất này chủ yếu là loại vốn đã không mọc được cỏ, nên không sợ gây hại cho đồng cỏ.
Còn một số trang trại nhỏ không có điều kiện này, nên chính quyền địa phương sẽ quy định khu vực, yêu cầu các trang trại nhỏ chuyển phân đến đó để xử lý.
Và đằng sau việc cung không đủ cầu phân bò, các trang trại lớn như Meliti vẫn dự trữ một phần, chủ yếu để sản xuất nhiên liệu.
Hiện nay nhiều khu vực ở Châu Âu, nhiên liệu đang phát triển theo hướng sử dụng than đá, trong đó đặc biệt điển hình là Anh.
Vào thế kỷ 18, sản lượng than của Anh đã gấp 5 lần tổng sản lượng than của tất cả các quốc gia khác trên thế giới, ngay cả như vậy, người Anh lúc đó vẫn cảm thấy tốc độ khai thác than quá chậm.
Trong bối cảnh đó, người Anh đã phát minh ra "động cơ hơi nước" đầu tiên, và nhanh chóng ứng dụng vào khai thác than.
Trước than đá, nhiên liệu chính của người Anh là củi, vì vậy cần phải chặt phá rừng quy mô lớn. Gỗ ngoài việc dùng để nấu ăn, sưởi ấm, còn rất quan trọng đối với các lĩnh vực sản xuất khác: nhà cửa, đồ dùng gia đình, nông cụ, đồ đựng, và quan trọng nhất là tàu thuyền. Hải quân Anh phản ứng rất kịch liệt, họ lo ngại khủng hoảng rừng sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của hạm đội hải quân, vì vậy Anh đã hoàn toàn thực thi mệnh lệnh thay thế củi bằng than.
Và nhiều khu vực của Đông Phi cũng đối mặt với vấn đề nhiên liệu, nhu cầu về gỗ đối với tàu chiến và tàu thủy cũng khách quan tồn tại.
Vấn đề nhiên liệu ở vùng chăn thả phía bắc rõ ràng nổi bật hơn so với các khu vực phía nam Đông Phi. Nơi đây hoàn toàn là đồng cỏ, rừng tương đối thưa thớt, đồng thời không có đất nông nghiệp rộng lớn.
Ở các khu vực nông thôn khác của Đông Phi, rơm lúa mì, rơm rạ, thân ngô kết hợp với củi cùng sử dụng, ngay cả khu vực Somalia cũng có nông nghiệp ngũ cốc, nên vấn đề nhiên liệu tương đối dễ giải quyết.
Còn các trang trại phía bắc, chủ yếu là chăn nuôi, và đồng cỏ cũng thiếu nhiên liệu, xét cho cùng thảm thực vật đồng cỏ không dễ thu hoạch như rừng để sử dụng làm chất đốt.
Và lợi ích của phân bò làm nhiên liệu thể hiện ra. Tất nhiên, phân bò trong khu vực trang trại phía bắc chắc chắn không phải là phơi khô rồi đốt trực tiếp như người Ấn Độ.
Mà là nghiền thành bột, thêm tro than, làm thành bánh than tổ ong phân bò. Bánh than tổ ong phân bò có hiệu quả đốt tốt hơn một chút so với bánh than tổ ong thông thường, chủ yếu là khói ít hơn.
Bởi than đá của các trang trại phía bắc chủ yếu dựa vào mỏ than của công nghiệp miền Bắc, mà chất lượng than của vành đai công nghiệp miền Bắc rất kém, khi đốt sẽ gây tổn thất lớn, trong khi thêm bột phân bò vào, ngược lại có thể cháy triệt để hơn. Hơn nữa, loại bánh than tổ ong phân bò này cũng phù hợp với sản xuất công nghiệp, vì vậy đã trở thành ngành công nghiệp quan trọng của các trang trại phía bắc, còn cung cấp cho các thành phố lân cận, như Nairobi và Mombasa.
Ngoài những thứ này, phân bò còn có thể dùng để sản xuất thức ăn chăn nuôi khác, dùng để nuôi lợn, gà, cá, v.v.
Vì vậy, kinh tế phân bò đã trở thành một bộ phận quan trọng của nền kinh tế Đông Phi, có tác động quan trọng đến môi trường, năng lượng, sản xuất và đời sống của Đông Phi, nhìn chung lợi nhiều hơn hại.